Hạn hán, xâm nhập mặn ngày càng khốc liệt buộc các địa phương ven biển ĐBSCL đầu tư hạ tầng cấp nước, bảo đảm an ninh nguồn nước sinh hoạt cho người dân nông thôn.
Chủ động đầu từ hạ tầng đưa nước sạch về vùng khó khăn
Biến đổi khí hậu, hạn hán và xâm nhập mặn đang tạo sức ép ngày càng lớn đối với nguồn nước sinh hoạt tại khu vực ven biển ĐBSCL. Không chỉ ảnh hưởng sản xuất nông nghiệp, tình trạng thiếu nước ngọt còn tác động trực tiếp đến đqời sống người dân nông thôn, nhất là tại các địa bàn ven biển, vùng cù lao, hải đảo và khu vực xa trung tâm.
Các hệ thống vận hành cấp nước sạch ở vùng ven biển ĐBSCL đang bảo đảm nguồn nước sinh hoạt an toàn, liên tục cho người dân trong điều kiện hạn hán và xâm nhập mặn diễn biến phức tạp. Ảnh: Lê Hoàng Vũ.
Trước thực tế đó, nhiều địa phương đã chuyển từ tư duy ứng phó sang chủ động đầu tư hệ thống cấp nước an toàn, xây dựng mạng lưới hạ tầng đủ khả năng thích ứng với các hiện tượng thời tiết cực đoan. Trong đó, Đồng Tháp, Cần Thơ và An Giang đang tập trung nguồn lực mở rộng mạng lưới cấp nước, hướng đến mục tiêu người dân được sử dụng nước sạch ổn định, lâu dài.
Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường Đồng Tháp, phát triển hệ thống cấp nước cho các xã ven biển thuộc hành lang kinh tế phía Đông là nhiệm vụ trọng tâm giai đoạn 2026-2030. Ngành chức năng đang hướng dẫn địa phương xây dựng kế hoạch cấp nước an toàn, đồng thời áp dụng bộ chỉ số theo dõi, đánh giá nước sạch nông thôn nhằm nâng cao hiệu quả quản lý và vận hành các công trình.
Một trong những dự án trọng điểm là Nhà máy cấp nước Mỹ Tịnh An với công suất thiết kế 10.000m³/ngày đêm, kết hợp hệ thống đường ống truyền tải đến nhiều khu dân cư. Khi hoàn thành, công trình sẽ góp phần mở rộng vùng phục vụ, giảm áp lực thiếu nước tại khu vực ven biển và nông thôn.
Đồng Tháp cũng đặt mục tiêu trong năm 2026 có 100% hộ dân nông thôn sử dụng nước hợp vệ sinh, trong đó trên 98% được tiếp cận nước sạch đạt quy chuẩn. Để hiện thực hóa mục tiêu, nhiều công trình cấp nước mới, cải tạo và nâng cấp hệ thống hiện hữu đang được triển khai đồng bộ.
Tại xã An Phước (Đồng Tháp), Nhà máy cấp nước vùng có công suất 5.000m³/ngày đêm, tổng vốn hơn 20 tỷ đồng đã thay thế hoàn toàn nguồn nước giếng cho người dân ba xã An Phước, Tân Thành và Tân Hộ Cơ. Hiện hơn 850 hộ dân được sử dụng nước sạch ổn định.
Bà Trương Thị Bé, ngụ ấp Tuyết Hồng, xã An Phước cho biết: Trước đây người dân phải thức khuya, dậy sớm để hứng nước hoặc phụ thuộc hoàn toàn vào nước giếng. Từ khi công trình đưa vào vận hành, việc sinh hoạt thuận tiện hơn, nỗi lo thiếu nước mùa khô giảm đáng kể.
Hệ thống nhà máy cấp nước và mạng lưới đường ống được đầu tư, mở rộng đang góp phần đưa nguồn nước sạch ổn định đến người dân vùng ven biển ĐBSCL. Ảnh: Lê Hoàng Vũ.
Ở khu vực cù lao phía Tây, hơn 40km đường ống cấp nước với tổng kinh phí trên 22 tỷ đồng đã hoàn thành, đưa nước sạch đến hơn 9.000 hộ dân xã Tân Long. Trạm cấp nước Tân Hưng cũng được nâng công suất từ 2.000 lên 4.500m³/ngày đêm để đáp ứng nhu cầu mùa khô.
Theo ông Trần Bảo Sơn, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Đồng Tháp, địa phương đang từng bước giảm khai thác nước ngầm, chuyển sang sử dụng nguồn nước đạt tiêu chuẩn, đồng thời tăng cường giám sát chất lượng nước, bảo đảm cấp nước an toàn và sử dụng tài nguyên nước hiệu quả.
Chủ động thích ứng để bảo đảm an ninh nguồn nước lâu dài
Mùa khô năm 2026 tiếp tục đặt ra nhiều thách thức đối với các địa phương ven biển ĐBSCL. Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường Đồng Tháp, thường sau tết độ mặn trên sông Tiền xâm nhập sâu vào nội đồng. Vì vậy, các đơn vị cấp nước được yêu cầu duy trì phương án sẵn sàng, bảo đảm cấp nước liên tục cho người dân.
Để chủ động nguồn nước, Công ty Cổ phần Nhà máy nước Đồng Tâm thường xuyên vận hành Trạm bơm Sáu Ầu cùng sáu giếng khoan dự phòng nhằm bổ sung nguồn nước nguyên liệu. Công ty TNHH MTV Cấp nước Tiền Giang cũng bơm trữ nước tại các ao chứa, đồng thời duy trì vận hành thử 16 giếng khoan dự phòng để sẵn sàng khai thác khi cần thiết.
Một giải pháp thiết thực vào những tháng nắng nóng vừa qua mở nhiều vòi nước công cộng miễn phí tại các khu vực thường xuyên thiếu nước thuộc Tân Phú Đông, Tân Hòa, Tân Điền và Gò Công Đông. Hàng trăm mét khối nước sạch đã được cấp miễn phí, góp phần giảm khó khăn cho người dân trong cao điểm mùa khô.
Tuy nhiên, tại nhiều khu vực dân cư thưa, vùng ven biển và cù lao, nguồn nước vẫn chưa thật sự ổn định do khoảng cách truyền tải xa, lưu lượng cuối mạng còn yếu. Bà Đặng Thị Đẹp, ngụ ấp Dương Hòa, xã Tân Hòa, cho biết nhiều thời điểm người dân phải tranh thủ hứng nước giữa trưa, thậm chí tận dụng nước ao cho sinh hoạt và mua nước đóng bình để ăn uống.
Tại An Giang, nhiều giải pháp cũng được triển khai nhằm bảo đảm nước sạch cho người dân vùng ven biển sau khi mở rộng địa giới hành chính. Ngay từ đầu mùa khô, địa phương yêu cầu các ngành xây dựng phương án ứng phó theo phương châm "4 tại chỗ", chủ động cân đối nguồn nước phù hợp từng khu vực.
Người dân nông thôn sử dụng nước sạch từ công trình cấp nước tập trung, từng bước chấm dứt tình trạng phụ thuộc vào nước giếng và thiếu nước trong mùa khô. Ảnh: Lê Hoàng Vũ.
Địa phương còn đầu tư hơn 40 tỷ đồng nâng cấp hệ thống cấp nước tập trung tại các xã đảo Hòn Nghệ, Vân Khánh, Vĩnh Hòa Hưng, Tân Thạnh, Đông Hòa và Đông Hưng. Đồng thời còn cải tạo, thổi rửa, khoan mới nhiều giếng nhằm tăng khả năng khai thác, đáp ứng nhu cầu sử dụng trong mùa khô.
Ông Nguyễn Thanh Bình, Giám đốc Trung tâm Nước sạch và Vệ sinh môi trường nông thôn An Giang, cho biết: Toàn tỉnh hiện có 230 công trình cấp nước tập trung phục vụ hàng trăm nghìn hộ dân nông thôn. Đơn vị đã chủ động tích trữ nước tại các hồ chứa trên địa bàn Phú Quốc và Kiên Hải, đồng thời duy trì vận hành ổn định toàn bộ hệ thống cấp nước sạch hiện có.
Theo ông Bình, việc đưa nước sạch cho vùng ven biển không còn là giải pháp mang tính thời vụ mà đã trở thành nhiệm vụ chiến lược trước tác động của biến đổi khí hậu. Vì vậy, bên cạnh đầu tư hạ tầng, Trung tâm còn kết hợp các địa phương nhằm đổi mới phương thức quản trị, tăng cường quy hoạch nguồn nước, ứng dụng công nghệ, nâng cao hiệu quả vận hành hệ thống cấp nước và sử dụng tiết kiệm tài nguyên.
Lê Hoàng Vũ - Hồ Thảo
