Công nghệ số nâng năng lực quản lý tài nguyên nước

Theo Kế hoạch điều tra cơ bản tài nguyên nước trên địa bàn thành phố đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2050, TP.HCM sẽ điều tra đồng loạt, ứng dụng mạnh mẽ công nghệ số, trí tuệ nhân tạo và xây dựng cơ sở dữ liệu đồng bộ, phục vụ phát triển kinh tế - xã hội bền vững. Kết quả điều tra tài nguyên nước sẽ được chuẩn hóa, cập nhật vào cơ sở dữ liệu tài nguyên nước quốc gia; phục vụ công tác kiểm kê định kỳ, lập báo cáo hàng năm, giai đoạn theo quy định của Luật Tài nguyên nước 2023.

Điều tra đồng loạt các nguồn nước

Là trung tâm kinh tế lớn nhất cả nước, TP.HCM đối mặt với nhiều thách thức trong công tác quản lý và khai thác tài nguyên nước. Cùng với đó, quá trình đô thị hóa đã và đang diễn ra nhanh, nhu cầu sử dụng nước ngày càng tăng, trong khi nguồn nước chịu áp lực từ ô nhiễm, xâm nhập mặn và những tác động ngày càng rõ nét của biến đổi khí hậu. Sau khi sắp xếp, hợp nhất đơn vị hành chính, yêu cầu xây dựng một hệ thống điều tra cơ bản thống nhất trên toàn địa bàn thành phố trở nên cấp thiết.

Trên cơ sở Luật Tài nguyên nước năm 2023 cùng các văn bản hướng dẫn thi hành, UBND TP.HCM ban hành Kế hoạch điều tra cơ bản tài nguyên nước nhằm tạo lập nền tảng dữ liệu đầy đủ, chính xác và hiện đại, phục vụ công tác quản lý Nhà nước về tài nguyên nước. Trong đó, phạm vi điều tra được triển khai trên toàn bộ địa giới hành chính TP.HCM sau sắp xếp, bao gồm: Khu vực đất liền, vùng ven biển, hải đảo và các nguồn nước liên tỉnh, liên vùng nằm trong ranh giới quản lý của Thành phố.

Đối tượng điều tra cơ bản tài nguyên nước trên địa bàn thành phố, bao gồm: Hệ thống sông, kênh, rạch, hồ chứa, nước dưới đất; đồng thời, mở rộng đến nước mưa, nước ven biển, nước mặn, nước lợ, nước tái sử dụng và nguồn nước chuyển từ lưu vực khác nếu có. Cùng với đó, các hoạt động khai thác, sử dụng nguồn nước, xả nước thải vào nguồn nước và những khu vực có nguy cơ suy thoái, cạn kiệt, ô nhiễm, xâm nhập mặn hoặc sụt lún cũng sẽ được rà soát và đánh giá một cách toàn diện.

Thành phố tiếp tục điều tra đặc điểm địa chất thủy văn, cập nhật bản đồ các tầng chứa nước, thống kê toàn bộ công trình khai thác, đánh giá diễn biến mực nước và chất lượng nước; điều tra, cập nhật hệ thống sông, suối, kênh, rạch, hồ chứa trên địa bàn thành phố; đo đạc các yếu tố thủy văn, dòng chảy, mực nước, lưu lượng và chất lượng nước nhằm đánh giá trữ lượng, khả năng khai thác, sức chịu tải cũng như phân vùng nguồn nước theo mục đích sử dụng và mức độ nhạy cảm về môi trường.

Song song đó, TP.HCM cũng sẽ tổ chức điều tra nguồn nước ven biển, vùng cửa sông và các khu vực chịu ảnh hưởng của xâm nhập mặn nhằm phục vụ công tác dự báo, điều hành nguồn nước trong bối cảnh nước biển dâng và diễn biến khí hậu cực đoan; tổ chức điều tra chuyên đề đối với các khu vực xảy ra sự cố ô nhiễm nguồn nước, thiếu nước, sạt lở bờ sông, bờ biển hoặc những khu vực có dấu hiệu suy thoái, cạn kiệt bất thường, làm cơ sở đề xuất các giải pháp bảo vệ và phục hồi nguồn nước.

Ứng dụng nhiều công nghệ để quản lý nguồn nước

TP.HCM tập trung ứng dụng mạnh mẽ khoa học, công nghệ trong toàn bộ quá trình điều tra, giám sát và quản lý tài nguyên nước. Trong đó, Thành phố sẽ từng bước ứng dụng công nghệ viễn thám, ảnh vệ tinh, thiết bị bay không người lái (UAV), hệ thống thông tin địa lý (GIS), mô hình thủy văn - thủy lực và mô hình địa chất thủy văn; đồng thời, khai thác hiệu quả trí tuệ nhân tạo (AI), dữ liệu lớn (Big Data) và các mô hình số để nâng cao chất lượng phân tích, dự báo diễn biến tài nguyên nước.

Cũng với đó, TP.HCM cũng sẽ tiếp tục xây dựng và triển khai thực hiện các nhiệm vụ, dự án về điều tra cơ bản tài nguyên nước có tính chất đặc thù của địa phương nhằm nâng cao hiệu quả công tác quản lý tài nguyên nước, đảm bảo mục tiêu phát triển bền vững tài nguyên nước, phòng chống thiên tai và ứng phó với biến đổi khí hậu; đặc biệt, ứng dụng nghiên cứu khoa học, từng bước hình thành nền tảng khoa học để phục vụ công tác quản lý tài nguyên nước thông minh trên địa bàn thành phố.

Bên cạnh đó, TP.HCM sẽ rà soát, đầu tư và nâng cấp mạng lưới quan trắc tài nguyên nước theo hướng tự động, trực tuyến; ưu tiên các khu vực khai thác nước tập trung, vùng nhạy cảm về môi trường, khu vực thường xuyên chịu tác động của hạn hán, thiếu nước và xâm nhập mặn; dữ liệu quan trắc tài nguyên nước cũng sẽ được kết nối với Hệ thống thông tin và cơ sở dữ liệu tài nguyên nước quốc gia, góp phần xây dựng nền tảng dữ liệu tài nguyên nước thống nhất từ Trung ương đến địa phương.

TP.HCM cũng sẽ xây dựng các kịch bản nguồn nước đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2050 trên cơ sở tích hợp các kịch bản biến đổi khí hậu, nước biển dâng và định hướng phát triển kinh tế - xã hội của Thành phố. Đây cũng sẽ là cơ sở để TP.HCM điều chỉnh quy hoạch tài nguyên nước, xây dựng phương án điều hòa, phân phối nguồn nước và nâng cao năng lực ứng phó với hạn hán, thiếu nước, ô nhiễm hay các tình huống khẩn cấp về nguồn nước trên địa bàn thành phố trong giai đoạn tới.

Theo phân công, Sở Nông nghiệp và Môi trường TP.HCM là cơ quan đầu mối, chủ trì triển khai Kế hoạch này; xây dựng các đề án, dự án và các nhiệm vụ điều tra cơ bản; vận hành hệ thống thông tin, cơ sở dữ liệu tài nguyên nước; tổng hợp kết quả điều tra, kiểm kê và thực hiện chế độ báo cáo theo quy định. Còn các Sở, ngành, địa phương có trách nhiệm phối hợp cung cấp thông tin, chia sẻ dữ liệu và lồng ghép các kết quả điều tra vào các quy hoạch, chương trình và dự án phát triển của từng lĩnh vực.

Với định hướng điều tra đồng bộ, ứng dụng công nghệ hiện đại và quản trị trên nền tảng dữ liệu số, Kế hoạch điều tra cơ bản tài nguyên nước được kỳ vọng sẽ tạo bước đột phá trong công tác quản lý tài nguyên nước của TP.HCM. Đây cũng là cơ sở quan trọng để Thành phố đảm bảo an ninh nguồn nước, nâng cao khả năng thích ứng với biến đổi khí hậu, phục vụ mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội bền vững trong giai đoạn mới.