Ngày 23/5/2026, tại thành phố Buôn Ma Thuột (tỉnh Đắk Lắk), trong khuôn khổ Hội thảo - Tọa đàm “Quản lý, sử dụng và xúc tiến đầu tư phát triển tài nguyên nước gắn với nông nghiệp, nông thôn mới và năng lượng xanh miền Trung - Tây Nguyên”, Trung tâm Quy hoạch và Điều tra tài nguyên nước Quốc gia đã trình bày báo cáo chuyên đề “Hạn hán, thiếu nước và yêu cầu chủ động nguồn nước khu vực miền Trung - Tây Nguyên”, đề xuất cách tiếp cận mới nhằm nâng cao năng lực bảo đảm an ninh nguồn nước trong điều kiện khí hậu cực đoan và nhu cầu sử dụng nước ngày càng gia tăng.
Theo báo cáo, nước là yếu tố nền tảng cho phát triển kinh tế - xã hội, bảo đảm sinh kế, an ninh lương thực và ổn định môi trường. Tuy nhiên, dưới tác động đồng thời của biến đổi khí hậu, suy giảm lượng mưa, gia tăng hiện tượng cực đoan và khai thác tài nguyên chưa bền vững, hạn hán và thiếu nước đang có xu hướng diễn biến phức tạp hơn.
Đối với khu vực miền Trung - Tây Nguyên, áp lực nguồn nước càng lớn do đặc điểm phân bố nguồn nước không đồng đều theo không gian và thời gian; mùa mưa ngắn, sông dốc, khả năng tích trữ tự nhiên hạn chế, trong khi nhu cầu sử dụng nước cho sản xuất, dân sinh và phát triển kinh tế ngày càng tăng.
Theo thống kê tổng hợp trong giai đoạn 1998 - 2024, nhiều đợt hạn hán quy mô lớn đã ghi nhận tại Việt Nam với mức độ ảnh hưởng cao, có mối liên hệ rõ với các chu kỳ khí hậu cực đoan như El Niño. Các đợt hạn kéo dài đã gây thiệt hại đến sản xuất nông nghiệp, làm suy giảm chất lượng môi trường, ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống người dân và khả năng phục hồi của hệ sinh thái.
Một trong những thông điệp trọng tâm của báo cáo là cần thay đổi phương thức quản lý từ xử lý tình huống sang chủ động nhận diện - dự báo - điều hành nguồn nước theo lưu vực và theo khả năng đáp ứng thực tế của nguồn nước.
Mô hình quản trị được đề xuất dựa trên bốn định hướng chính: Biết sớm rủi ro: nhận diện thiếu nước ở đâu, thời điểm nào, mức độ ảnh hưởng đến công trình, vùng tưới và dân sinh; Chủ động tích trữ và điều tiết: tối ưu vận hành hồ chứa, hệ thống thủy lợi và phân phối nước theo thứ tự ưu tiên; Điều chỉnh sản xuất thích ứng: giãn vụ, chuyển đổi cây trồng, giảm diện tích có nguy cơ thiếu nước; Kết nối dữ liệu và hỗ trợ ra quyết định trên nền tảng số.
Đây được xem là bước chuyển quan trọng từ quản lý đơn ngành sang quản trị tích hợp tài nguyên nước - thủy lợi - khí tượng thủy văn - sản xuất nông nghiệp.
Theo nhóm nghiên cứu, muốn chủ động nguồn nước cần xây dựng hệ thống dữ liệu đủ tin cậy và liên thông giữa các lĩnh vực gồm: lượng mưa, dòng chảy, dung tích hồ chứa, khu tưới, lịch thời vụ, nhu cầu sử dụng nước, hạn - mặn - thiếu nước và hiện trạng vận hành công trình.
Báo cáo đề xuất phát triển các công cụ: Giám sát gần thời gian thực các hồ chứa, trạm bơm và khu tưới; Xây dựng hệ thống hỗ trợ ra quyết định (DSS); Ứng dụng WebGIS trong cảnh báo và điều hành; Thiết lập bản đồ rủi ro hạn – thiếu nước và kịch bản nguồn nước theo lưu vực.
Việc liên thông dữ liệu thủy lợi – thủy điện – khí tượng thủy văn – sản xuất nông nghiệp sẽ giúp nâng cao tốc độ ra quyết định, giảm phụ thuộc vào xử lý thủ công và tăng tính chủ động trong mùa khô.
Trong thời gian qua, Bộ Nông nghiệp và Môi trường cùng các địa phương đã triển khai nhiều giải pháp đồng bộ như điều tra, tìm kiếm nguồn nước phục vụ cấp nước sinh hoạt vùng khan hiếm; xây dựng kịch bản nguồn nước; kiểm kê tài nguyên nước; lập hành lang bảo vệ nguồn nước; phát triển các giải pháp bổ cập và tích trữ nước.
Trung tâm Quy hoạch và Điều tra tài nguyên nước Quốc gia tiếp tục phát huy vai trò là đơn vị kỹ thuật nòng cốt trong điều tra, đánh giá, quy hoạch, xây dựng cơ sở dữ liệu và hỗ trợ điều hành tài nguyên nước; góp phần hiện thực hóa mục tiêu chuyển từ “ứng phó hạn hán” sang “quản trị chủ động nguồn nước”, bảo đảm phát triển bền vững cho khu vực miền Trung - Tây Nguyên và cả nước.
TS. La Đức Dũng, Tổng Giám đốc Trung tâm Quy hoạch và Điều tra tài nguyên nước quốc gia phát biểu và tham gia thảo luận
Một số hỉnh ảnh quan cảnh Hội thảo
