Ngày 23/5/2026 tại thành phố Buôn Ma Thuột (Đắk Lắk), trong khuôn khổ Hội thảo - Tọa đàm với chủ đề “Quản lý, sử dụng và xúc tiến đầu tư phát triển tài nguyên nước gắn với nông nghiệp, nông thôn mới và năng lượng xanh miền Trung - Tây Nguyên”, các chuyên gia, nhà quản lý và doanh nghiệp đã cùng trao đổi về các giải pháp đổi mới quản trị tài nguyên nước trong bối cảnh biến đổi khí hậu và chuyển đổi số đang diễn ra mạnh mẽ.
Một trong những nội dung nhận được nhiều sự quan tâm là báo cáo “Nghiên cứu xây dựng mô hình quản trị thông minh theo hướng chuyển đổi xanh, kinh tế tuần hoàn để tối ưu khai thác và bảo vệ môi trường cho hệ thống thủy lợi” do nhóm chuyên gia phối hợp giữa Viện Quy hoạch Thủy lợi, Trung tâm Quy hoạch và Điều tra tài nguyên nước Quốc gia và doanh nghiệp đồng hành đề xuất.
TS. Lê Thị Mai Vân, Phó Viện trưởng Viện Quy hoạch thủy lợi
Hiện nay, hệ thống thủy lợi tiếp tục giữ vai trò hạ tầng trọng yếu bảo đảm an ninh nguồn nước, phát triển nông nghiệp và ổn định kinh tế – xã hội. Tuy nhiên, thực tiễn cho thấy hiệu quả sử dụng nước còn chưa tương xứng với tiềm năng; áp lực ô nhiễm môi trường nước, biến đổi khí hậu, nhu cầu sử dụng nước gia tăng cùng yêu cầu giảm phát thải đang đặt ra yêu cầu đổi mới toàn diện phương thức quản lý và vận hành.
Theo phân tích tại hội thảo, mô hình quản lý truyền thống hiện nay chủ yếu tập trung vào chức năng cấp - tiêu nước, trong khi việc tích hợp giữa quản trị tài nguyên nước, môi trường, vận hành công trình và quản trị dữ liệu số còn hạn chế; tái sử dụng nước và khai thác tuần hoàn chưa được phát huy hiệu quả.
Từ “khai thác tuyến tính” sang “quản trị thông minh – xanh – tuần hoàn”
Nhóm nghiên cứu đề xuất cách tiếp cận mới: xem hệ thống thủy lợi như một hệ sinh thái tài nguyên tích hợp, trong đó nước, môi trường, năng lượng và dữ liệu được quản trị đồng thời trên nền tảng công nghệ số.
Mô hình hướng tới bốn trụ cột chính: Sử dụng hiệu quả và tái sử dụng tài nguyên nước; Giảm ô nhiễm môi trường và phát thải; Vận hành thông minh trên nền tảng số; Khai thác đa mục tiêu phục vụ phát triển bền vững.
Điểm mới của mô hình không chỉ nằm ở việc ứng dụng công nghệ, mà ở việc tích hợp đồng bộ giữa chuyển đổi số - quản trị tài nguyên - bảo vệ môi trường - tối ưu vận hành.
Ứng dụng công nghệ số để hình thành hệ sinh thái “Thủy lợi xanh”
Theo đề xuất, mô hình quản trị thông minh sẽ tích hợp nhiều công nghệ hiện đại như: IoT và hệ thống cảm biến giám sát thời gian thực; AI hỗ trợ phân tích, cảnh báo và tối ưu vận hành; SCADA điều khiển và giám sát từ xa; GIS và nền tảng dữ liệu không gian; Digital Twin mô phỏng số công trình và hệ thống thủy lợi; Hệ thống hỗ trợ ra quyết định (DSS) phục vụ quản lý tổng hợp.
Đồng thời, nhóm nghiên cứu đề xuất xây dựng bộ chỉ số đánh giá chuyển đổi xanh cho hệ thống thủy lợi với các nhóm tiêu chí về hiệu quả sử dụng nước, hiệu quả môi trường, giảm phát thải, sử dụng năng lượng, mức độ chuyển đổi số và vận hành thông minh.
Mở hướng tiếp cận mới cho quản trị tài nguyên nước trong thời kỳ chuyển đổi số là từng bước hình thành mô hình “Thủy lợi xanh - vận hành thông minh - kinh tế tuần hoàn”, góp phần nâng cao hiệu quả khai thác công trình, bảo vệ môi trường nước, hỗ trợ cơ quan quản lý ra quyết định và thúc đẩy phát triển nông nghiệp theo hướng bền vững.
Trong bối cảnh Luật Tài nguyên nước 2023, Luật thủy lợi năm 2017 và định hướng chuyển đổi số ngành nông nghiệp và môi trường đang được triển khai mạnh mẽ, việc nghiên cứu và thí điểm các mô hình quản trị tích hợp như trên được kỳ vọng sẽ mở ra hướng đi mới cho quản trị tài nguyên nước tại Việt Nam trong giai đoạn tới.
Viện Quy hoạch thủy lợi trực thuộc Trung tâm Quy hoạch và Điều tra tài nguyên nước quốc gia tiếp tục đồng hành cùng các cơ quan quản lý, viện nghiên cứu và doanh nghiệp trong nghiên cứu, ứng dụng khoa học công nghệ, chuyển đổi số và xâ dựng các giải pháp quản trị tài nguyên nước hiện đại, hiệu quả và bền vững.
TS La Đức Dũng, Tổng Giám đốc Trung tâm Quy hoạch và Điều tra tài nguyên nước quốc gia phát biểu tại Hội Thảo
Một số hình ảnh quan cảnh Hội thảo
