Trong khuôn khổ Hội thảo “Quản lý, sử dụng và xúc tiến đầu tư phát triển tài nguyên nước gắn với nông nghiệp, nông thôn mới và năng lượng xanh miền Trung – Tây Nguyên”, Trung tâm Quy hoạch và Điều tra tài nguyên nước quốc gia (NAWAPI) đã giới thiệu chuyên đề “Hệ thống dữ liệu và điều hành tài nguyên nước – thủy lợi”, qua đó đề xuất định hướng xây dựng nền tảng số tích hợp phục vụ quản lý, giám sát và điều hành nguồn nước trong bối cảnh chuyển đổi số ngành nông nghiệp và môi trường đang được đẩy mạnh. Nội dung được trình bày trong tài liệu hội thảo của NAWAPI .
Theo báo cáo, yêu cầu cấp thiết hiện nay là tích hợp đồng bộ dữ liệu tài nguyên nước, thủy lợi, quy hoạch, điều tra, giám sát và các nguồn dữ liệu chuyên ngành khác vào một nền tảng điều hành thống nhất. Thực tế cho thấy dữ liệu hiện vẫn phân tán ở nhiều đơn vị, tồn tại dưới nhiều định dạng khác nhau, gây khó khăn cho công tác tổng hợp, phân tích và hỗ trợ ra quyết định trong các tình huống khẩn cấp như hạn hán, thiếu nước, lũ lụt, xâm nhập mặn và suy giảm chất lượng nguồn nước.
NAWAPI hiện đang sở hữu nền tảng dữ liệu quan trọng với hệ thống bản đồ mạng lưới khoảng 18.000 điểm cấp nước sạch nông thôn, hơn 10.000 công trình điều tiết nguồn nước mặt, dữ liệu các tầng chứa nước dưới đất cùng hàng trăm lỗ khoan giám sát và mạng lưới quan trắc rộng khắp. Đây là cơ sở nền tảng để phát triển hệ thống điều hành tài nguyên nước – thủy lợi hiện đại, có khả năng xử lý dữ liệu lớn theo thời gian thực.
Đại diện đơn vị cho biết, trong những năm gần đây NAWAPI đã từng bước triển khai hạ tầng Big Data với các công nghệ lõi như Hadoop/HDFS phục vụ Data Lake, PostgreSQL quản lý dữ liệu cấu trúc, InfluxDB xử lý chuỗi thời gian, kết hợp với các công cụ trực quan hóa và giám sát như Grafana, Power BI, Node-RED và hệ thống tích hợp dữ liệu IoT. Đây là nền móng kỹ thuật quan trọng để phát triển các ứng dụng điều hành chuyên sâu mà không cần xây dựng lại từ đầu.
Trên cơ sở đó, kế hoạch phát triển Big Data của NAWAPI tập trung vào 5 nhóm nhiệm vụ trọng tâm gồm: hoàn thiện hạ tầng máy chủ và hệ thống mạng; xây dựng quy trình dữ liệu khép kín từ thu thập đến khai thác; phát triển cổng dữ liệu nội bộ phục vụ quản trị và phân quyền người dùng; xây dựng hệ thống AI và API chia sẻ dữ liệu; đồng thời triển khai đào tạo, chuyển giao công nghệ và mở rộng tích hợp thiết bị IoT phục vụ giám sát nguồn nước.
Dự án được định vị là bước phát triển tiếp theo trong chiến lược chuyển đổi số của NAWAPI, đưa Big Data từ vai trò lưu trữ dữ liệu sang “hệ điều hành dữ liệu” phục vụ điều hành thực tiễn. Kiến trúc hệ thống sẽ tích hợp Data Lake, Data Warehouse, cơ sở dữ liệu thời gian thực và dữ liệu không gian GIS, từ đó hỗ trợ các ứng dụng chuyên sâu như giám sát nguồn nước, dự báo hạn hán – thiếu nước, vận hành hồ chứa và công trình thủy lợi, cảnh báo lũ – ngập – xâm nhập mặn, cũng như tự động hóa bản tin và báo cáo chuyên ngành.
Một trong những điểm nhấn của dự án là khả năng xây dựng các module hỗ trợ ra quyết định dựa trên dữ liệu lớn và trí tuệ nhân tạo, cho phép dự báo sớm các nguy cơ, đề xuất phương án điều hành tối ưu và cung cấp thông tin trực quan thông qua dashboard, WebGIS và hệ thống cảnh báo thông minh.
Theo lộ trình đề xuất, giai đoạn năm 2026 sẽ tập trung hoàn thiện nền tảng hạ tầng, chuẩn hóa quy trình dữ liệu và đào tạo nội bộ; năm 2027 triển khai thí điểm tích hợp dữ liệu tài nguyên nước – thủy lợi và xây dựng các module điều hành trọng điểm; từ năm 2028 đến 2030 sẽ mở rộng vận hành trên quy mô toàn diện, kết nối với các hệ thống của Bộ, địa phương và đơn vị khai thác công trình.
Các chuyên gia nhận định, việc phát triển hệ thống dữ liệu và điều hành tài nguyên nước – thủy lợi trên nền Big Data không chỉ góp phần nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước, bảo đảm an ninh nguồn nước mà còn tạo nền tảng quan trọng cho chuyển đổi số ngành nông nghiệp và môi trường, hướng tới quản trị nguồn nước hiện đại, minh bạch và chủ động thích ứng với biến đổi khí hậu trong giai đoạn tới.
