Bốn quy trình vận hành liên hồ chứa mới ưu tiên an toàn công trình, giảm lũ hạ du, bảo đảm nước mùa cạn, đồng thời nâng cao hiệu quả cấp nước và phát điện.
Thủ tướng Chính phủ vừa ban hành 4 quy trình vận hành liên hồ chứa mới trên các lưu vực sông, gồm: sông Trà Khúc (Quyết định số 2137/QĐ-TTg), sông Kôn - Hà Thanh (Quyết định số 2131/QĐ-TTg), sông Ba (Quyết định số 2136/QĐ-TTg) và sông Vu Gia - Thu Bồn (Quyết định số 2138/QĐ-TTg).
Các quy trình quy định cụ thể nguyên tắc, thứ tự ưu tiên và chế độ vận hành hồ, đập phù hợp với đặc điểm thủy văn, hệ thống công trình và nhu cầu sử dụng nước của từng lưu vực. Trong đó, an toàn công trình được đặt lên hàng đầu, đồng thời tăng cường phối hợp giữa các hồ chứa để giảm lũ cho hạ du trong mùa lũ, bảo đảm nhu cầu sử dụng nước trong mùa cạn, duy trì dòng chảy tối thiểu và nâng cao hiệu quả phát điện, góp phần bảo đảm an ninh nguồn nước, năng lượng.
Bốn quy trình vận hành liên hồ chứa mới ưu tiên an toàn công trình, giảm lũ hạ du, bảo đảm nước mùa cạn, đồng thời nâng cao hiệu quả cấp nước và phát điện. Ảnh: Tùng Đinh.
Sông Trà Khúc: Ưu tiên giảm lũ, bảo đảm nguồn nước hạ du
Theo Quyết định số 2137/QĐ-TTg, quy trình vận hành liên hồ chứa trên lưu vực sông Trà Khúc áp dụng đối với 13 hồ, đập và công trình, gồm Đakđrinh, Nước Trong, Sơn Trà 1, Sơn Trà 1C, Đăk Re, Ba Vì, Thượng Sơn Tây, Sơn Tây, Đăk Đrinh 2, Trà Khúc 1, Trà Khúc 2, đập Thạch Nham và đập dâng hạ lưu sông Trà Khúc.
Trong mùa lũ, các công trình phải vận hành theo thứ tự ưu tiên, trước hết bảo đảm an toàn hồ, đập, tiếp đến góp phần giảm lũ cho hạ du và bảo đảm hiệu quả cấp nước, phát điện, duy trì dòng chảy tối thiểu.
Trong đó, hồ thủy điện Đakđrinh phải bảo đảm an toàn với các trận lũ có chu kỳ lặp lại đến 5.000 năm; hồ Nước Trong đến 1.000 năm. Các công trình Sơn Trà 1, Sơn Trà 1C, Đăk Re, Thượng Sơn Tây, Sơn Tây, Đăk Đrinh 2, Trà Khúc 1 và Trà Khúc 2 phải bảo đảm an toàn theo mức lũ kiểm tra có chu kỳ lặp lại đến 500 năm; riêng hồ Ba Vì đến 200 năm.
Thời gian vận hành mùa lũ được xác định từ ngày 1/9 đến 31/12, mùa cạn từ ngày 1/1 đến 31/8 hằng năm. Quy trình phân chia mùa lũ thành bốn thời kỳ, điều chỉnh mực nước cao nhất trước lũ và mực nước đón lũ nhằm tăng khả năng cắt, giảm lũ cho hạ du. Đáng chú ý, quy trình bổ sung các tín hiệu vận hành căn cứ vào lưu lượng nước đến hồ, điều chỉnh ngưỡng mực nước tại các trạm thủy văn để chủ động ứng phó khi mưa, lũ diễn biến bất thường.
Đối với mùa cạn, các hồ phải bảo đảm nhu cầu sử dụng nước hạ du, đồng thời duy trì hiệu quả phát điện và dòng chảy tối thiểu trên sông.
Quy trình vận hành liên hồ chứa trên lưu vực sông Trà Khúc áp dụng đối với 13 hồ, đập và công trình. Ảnh: Minh Anh.
Quy trình cũng cho phép xem xét tích nước cuối mùa lũ sớm hơn khi có cảnh báo hạn hán, thiếu nước hoặc El Niño. Việc điều chỉnh thời gian tích nước thuộc thẩm quyền Chủ tịch UBND tỉnh Quảng Ngãi, trên cơ sở các điều kiện vận hành và yêu cầu bảo đảm an toàn.
Khi xảy ra hạn hán, thiếu nước nghiêm trọng hoặc phát sinh yêu cầu bảo đảm an ninh nguồn nước sinh hoạt, Bộ Nông nghiệp và Môi trường chủ trì, phối hợp với các cơ quan liên quan xem xét, quyết định chế độ vận hành phù hợp.
Sông Kôn - Hà Thanh: Điều tiết linh hoạt, chủ động ứng phó lũ và hạn
Tại Quyết định số 2131/QĐ-TTg, Thủ tướng Chính phủ ban hành quy trình vận hành liên hồ chứa trên lưu vực sông Kôn - Hà Thanh, áp dụng đối với 11 hồ, đập gồm Vĩnh Sơn A, Vĩnh Sơn B, Vĩnh Sơn C, Vĩnh Sơn 4, Vĩnh Sơn 5, Trà Xom 1, Định Bình, Núi Một, Thuận Ninh, Văn Phong và Phú Phong.
Trong mùa lũ, các công trình phải ưu tiên bảo đảm an toàn hồ, đập, góp phần giảm lũ cho hạ du, đồng thời đáp ứng yêu cầu cấp nước, phát điện và duy trì dòng chảy tối thiểu.
Cụ thể, các công trình Vĩnh Sơn C, Định Bình, Văn Phong và đập dâng Phú Phong phải bảo đảm an toàn theo mức lũ kiểm tra có chu kỳ lặp lại đến 1.000 năm. Đối với Trà Xom 1, Vĩnh Sơn 4, Vĩnh Sơn 5 và Núi Một, mức lũ kiểm tra tương ứng là 500 năm. Các hồ Vĩnh Sơn A, Vĩnh Sơn B và Thuận Ninh phải bảo đảm an toàn theo mức lũ thiết kế có chu kỳ lặp lại đến 200 năm.
Thời gian vận hành mùa lũ từ ngày 1/9 đến 31/12, mùa cạn từ ngày 1/1 đến 31/8. Quy trình phân chia mùa lũ thành sáu thời kỳ để nâng cao hiệu quả điều tiết, phù hợp với diễn biến mưa lũ và nhu cầu sử dụng nước.
Một điểm mới là bổ sung ngưỡng lưu lượng nước đến hồ làm căn cứ quyết định vận hành giảm lũ đối với Trà Xom 1, Định Bình, Núi Một và Thuận Ninh. Cơ chế này giúp chủ động ứng phó với các trận lũ đột ngột ngay cả khi chưa có dự báo.
Riêng hồ Định Bình được áp dụng cơ chế linh hoạt về mực nước trong những thời kỳ nhất định khi không có dự báo, cảnh báo hình thế thời tiết gây lũ. Trưởng ban Chỉ huy Phòng thủ dân sự tỉnh Gia Lai xem xét, quyết định trên cơ sở đề xuất của chủ hồ, nhưng phải bảo đảm an toàn công trình và nhiệm vụ phòng, chống lũ hạ du.
Trong mùa cạn, các hồ phải đáp ứng nhu cầu sử dụng nước, duy trì dòng chảy tối thiểu và phát điện phù hợp với nguồn nước thực tế.
Đáng chú ý, quy trình bổ sung đập dâng Phú Phong vào hệ thống vận hành, đồng thời điều chỉnh giảm lưu lượng xả của hồ Định Bình khi có nước bổ sung từ công trình thủy điện An Khê về sông Kôn.
Việc tích nước cuối mùa lũ cũng được thực hiện linh hoạt hơn khi xuất hiện nguy cơ hạn hán, thiếu nước hoặc El Niño, nhằm nâng cao khả năng bảo đảm nguồn nước phục vụ sinh hoạt và sản xuất trong mùa cạn tiếp theo.
Sông Ba: Phối hợp điều tiết, bảo đảm an toàn và cấp nước hạ du
Theo Quyết định số 2136/QĐ-TTg, quy trình vận hành liên hồ chứa trên lưu vực sông Ba áp dụng đối với các hồ Sông Ba Hạ, Sông Hinh, Krông H'Năng, Ayun Hạ, An Khê, Ka Nak, Ia M'lá, Đaksrông, Đăk Srông 2, Đăk Srông 2A, Đăk Srông 3A, Đăk Srông 3B và đập Đồng Cam.
Trong mùa lũ, các công trình phải bảo đảm an toàn theo mức lũ thiết kế hoặc lũ kiểm tra, đồng thời phối hợp giảm lũ cho hạ du, đặc biệt là khu vực hạ du sông Ba.
Trong đó, Sông Ba Hạ, Krông H'Năng và hệ thống An Khê - Ka Nak phải bảo đảm an toàn theo mức lũ kiểm tra có chu kỳ lặp lại đến 1.000 năm; các công trình thuộc hệ thống Đăk Srông đến 500 năm. Hồ Sông Hinh áp dụng mức lũ thiết kế đến 200 năm, còn Ayun Hạ và Ia M'lá đến 100 năm.
Thời gian vận hành mùa lũ bắt đầu từ ngày 1/9 đến 20/12, mùa cạn từ ngày 21/12 đến 31/8 năm sau.
Quy trình vận hành liên hồ chứa trên lưu vực sông Ba hướng tới bảo đảm an toàn và cấp nước hạ du. Ảnh: Minh Anh.
Quy trình phân chia mùa lũ thành năm thời kỳ, đồng thời điều chỉnh mực nước cao nhất trước lũ và mực nước đón lũ để tăng dung tích phòng lũ, bảo đảm an toàn công trình và hạ du.
Đối với mùa cạn, quy trình phân chia thành bốn thời kỳ, gắn chế độ vận hành với mực nước hồ và kịch bản nguồn nước do Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường công bố. Qua đó, tăng hiệu quả điều hòa, phân phối nguồn nước, hạn chế nguy cơ thiếu nước vào cuối mùa.
Đáng chú ý, các hồ Sông Ba Hạ, Sông Hinh và Krông H'Năng phải phối hợp với hệ thống điều hành điện và địa phương trong việc điều chỉnh thời gian, lưu lượng xả theo quy định.
Quy trình cũng bổ sung cơ chế phối hợp giữa các tỉnh Gia Lai, Đắk Lắk và chủ hồ, đặc biệt khi hồ Sông Ba Hạ vận hành giảm lũ trong điều kiện lượng nước đến tiếp tục gia tăng.
Trong mùa cạn, các hồ Sông Ba Hạ, Sông Hinh phải phối hợp với đập Đồng Cam để khai thác, sử dụng nước tiết kiệm, hiệu quả, bảo đảm nguồn nước phục vụ sản xuất và các nhu cầu thiết yếu ở hạ du.
Vu Gia - Thu Bồn: Gắn vận hành liên hồ với bảo đảm nguồn nước Đà Nẵng
Tại Quyết định số 2138/QĐ-TTg, quy trình vận hành liên hồ chứa trên lưu vực sông Vu Gia - Thu Bồn áp dụng đối với hệ thống hồ thủy điện A Vương, Đak Mi, Sông Tranh, Sông Bung, Sông Côn cùng các đập An Trạch, Hà Thanh, Thanh Quýt, Bàu Nít và Nhà máy nước Cầu Đỏ.
Trong mùa lũ, các hồ phải ưu tiên bảo đảm an toàn công trình, góp phần giảm lũ cho hạ du, đồng thời bảo đảm cấp nước, phát điện và duy trì dòng chảy tối thiểu.
Trong đó, hồ Sông Bung 4 phải bảo đảm an toàn theo mức lũ kiểm tra có chu kỳ lặp lại đến 5.000 năm. Các hồ A Vương, Đak Mi 4A, Sông Tranh 2, Sông Bung 2 và một số công trình khác áp dụng mức lũ kiểm tra đến 1.000 năm; những hồ còn lại thực hiện theo cấp an toàn tương ứng.
Thời gian vận hành mùa lũ từ ngày 1/9 đến 20/12, mùa cạn từ ngày 21/12 đến 31/8 năm sau.
Quy trình phân chia mùa lũ thành bốn thời kỳ, điều chỉnh mực nước trước lũ, đồng thời bổ sung các tín hiệu vận hành phù hợp với diễn biến mưa lũ trên lưu vực.
Đáng chú ý, việc điều chỉnh tín hiệu mực nước tại các trạm thủy văn cho phép xem xét vận hành giảm lũ sớm hơn trong những điều kiện nhất định. Hồ Sông Bung 2 cũng được tăng cường phối hợp với Sông Bung 4 để nâng cao hiệu quả điều tiết và cấp nước hạ du.
Đối với mùa cạn, quy trình đặc biệt quan tâm đến việc bảo đảm nguồn nước sinh hoạt, sản xuất và ứng phó xâm nhập mặn.
Theo đó, khi nước mặn trên sông Vu Gia xâm nhập sâu, ảnh hưởng lớn đến việc lấy nước, các hồ chứa và đập An Trạch được xem xét điều chỉnh chế độ vận hành.
Trường hợp mực nước thượng lưu đập An Trạch thấp hơn 1,6 m liên tục trong 12 giờ, Chủ tịch UBND thành phố Đà Nẵng được xem xét, quyết định điều chỉnh chế độ xả để bảo đảm nguồn nước, trong đó có hoạt động cấp nước của Nhà máy nước Cầu Đỏ.
Bên cạnh đó, quy trình cho phép xem xét tích nước sớm hơn khi xuất hiện nguy cơ hạn hán, thiếu nước hoặc El Niño, nhằm chủ động nguồn cấp cho mùa cạn tiếp theo.
Kết hợp đồng bộ các giải pháp để bảo vệ an toàn hạ du
Mặc dù có những quy định riêng, cả 4 quy trình đều thống nhất yêu cầu vận hành các công trình xả theo đúng quy trình đã được ban hành, bảo đảm ổn định hệ thống công trình đầu mối, an toàn tính mạng, tài sản của người dân và các hoạt động ở khu vực hạ lưu.
Tuy nhiên, Bộ Nông nghiệp và Môi trường nhấn mạnh, khả năng điều tiết của các hồ chứa trên từng lưu vực còn hạn chế so với tổng lượng lũ đến. Do đó, việc vận hành liên hồ chỉ có thể góp phần giảm lũ tại những khu vực chịu ảnh hưởng điều tiết, không thể giải quyết toàn bộ tình trạng ngập lụt hoặc cắt hoàn toàn các trận lũ lớn.
Vì vậy, các bộ, ngành và địa phương phải triển khai đồng bộ các giải pháp công trình, phi công trình, bao gồm xây dựng, nâng cấp hệ thống hạ tầng phòng, chống thiên tai, thủy lợi, thủy điện, cấp nước; đồng thời rà soát quy hoạch đô thị, quy hoạch sử dụng đất và các quy hoạch ngành có liên quan.
Cùng với đó, cần nâng cao chất lượng dự báo, cảnh báo, tăng cường phối hợp vận hành, chủ động phương án ứng phó thiên tai, hạn hán và thiếu nước.
Việc thực hiện đồng bộ 4 quy trình mới góp phần nâng cao hiệu quả quản lý, khai thác nguồn nước, bảo vệ an toàn hạ du trong mùa lũ và đáp ứng nhu cầu sử dụng nước trong mùa cạn, phục vụ phát triển kinh tế - xã hội bền vững.
