Trong bối cảnh biến đổi khí hậu diễn biến ngày càng phức tạp, nguồn nước dưới đất tại nhiều khu vực của Việt Nam đang chịu áp lực lớn do khai thác quá mức, suy giảm trữ lượng và gia tăng nguy cơ xâm nhập mặn. Việc nghiên cứu quản lý tích trữ nước đa mục tiêu trong các tầng chứa nước dưới đất được xem là giải pháp mang tính chiến lược nhằm bảo đảm an ninh nguồn nước, nâng cao hiệu quả sử dụng nước và hướng tới phát triển kinh tế tuần hoàn.
Thực trạng đặt ra nhiều thách thức
Nguồn nước dưới đất hiện đang cung cấp nước sinh hoạt, sản xuất công nghiệp, nông nghiệp và dịch vụ cho hàng chục triệu người dân Việt Nam. Tuy nhiên, tốc độ đô thị hóa nhanh, gia tăng nhu cầu khai thác cùng với ảnh hưởng của biến đổi khí hậu đã khiến nhiều tầng chứa nước bị suy giảm nghiêm trọng.
Bên cạnh đó, tình trạng hạn hán kéo dài, xâm nhập mặn tại Đồng bằng sông Cửu Long, thiếu nước ở khu vực miền Trung và Tây Nguyên đang đặt ra yêu cầu cấp thiết phải tìm kiếm những giải pháp quản lý tài nguyên nước theo hướng bền vững hơn.
Trong xu thế phát triển kinh tế tuần hoàn, nước không chỉ được khai thác mà còn cần được tái sử dụng, tái tạo và tích trữ để giảm áp lực lên nguồn tài nguyên thiên nhiên.
Tích trữ nước dưới đất – Giải pháp đa mục tiêu
Theo nội dung nghiên cứu của đề tài TNMT.2024.02.04, quản lý tích trữ nước dưới đất không chỉ nhằm tăng trữ lượng nước mà còn hướng tới nhiều mục tiêu khác nhau.
Thông qua việc thu gom nước mưa, nước mặt hoặc nguồn nước đã được xử lý đạt tiêu chuẩn đưa vào các tầng chứa nước phù hợp, hệ thống có thể:
- Tăng khả năng bổ cập nước dưới đất;
- Hạn chế suy giảm mực nước ngầm;
- Giảm nguy cơ xâm nhập mặn;
- Cải thiện chất lượng nước;
- Giảm ngập úng đô thị;
- Tạo nguồn dự trữ nước phục vụ sinh hoạt, nông nghiệp và công nghiệp trong mùa khô.
Đây là mô hình đã được nhiều quốc gia như Úc, Hà Lan, Israel, Hoa Kỳ triển khai thành công với nhiều hình thức bổ cập nhân tạo khác nhau.
Việt Nam cần xây dựng cơ sở khoa học đồng bộ
Mặc dù Việt Nam đã triển khai nhiều nghiên cứu thử nghiệm về bổ cập nhân tạo nước dưới đất tại Tây Nguyên, Đồng bằng sông Hồng, Đồng bằng sông Cửu Long và các đảo ven biển, song vẫn chưa có hệ thống hướng dẫn kỹ thuật thống nhất phục vụ quản lý trên phạm vi cả nước.
Chính vì vậy, đề tài tập trung nghiên cứu:
- Đánh giá điều kiện địa chất thủy văn của các tầng chứa nước;
- Tổng hợp kinh nghiệm trong và ngoài nước;
- Xây dựng các luận cứ khoa học phục vụ quản lý;
- Đề xuất quy định kỹ thuật cho việc tích trữ nước đa mục tiêu;
- Hướng tới sử dụng hiệu quả nguồn nước tuần hoàn.
Các kết quả nghiên cứu sẽ góp phần hoàn thiện cơ sở khoa học cho công tác quản lý tài nguyên nước, đồng thời hỗ trợ triển khai Luật Tài nguyên nước theo định hướng phát triển bền vững.
Hướng tới quản lý tài nguyên nước hiện đại
Trong bối cảnh chuyển đổi số ngành tài nguyên và môi trường, việc kết hợp dữ liệu quan trắc, mô hình số, trí tuệ nhân tạo và hệ thống thông tin địa lý (GIS) sẽ giúp đánh giá khả năng tích trữ nước theo thời gian thực, hỗ trợ cơ quan quản lý ra quyết định nhanh chóng và chính xác hơn.
Bên cạnh đó, việc áp dụng các giải pháp tích trữ nước đa mục tiêu còn góp phần nâng cao khả năng thích ứng với biến đổi khí hậu, bảo đảm an ninh nguồn nước quốc gia và thúc đẩy phát triển kinh tế tuần hoàn.
Kỳ vọng từ kết quả nghiên cứu
Đề tài TNMT.2024.02.04 được kỳ vọng sẽ tạo ra bộ cơ sở khoa học và kỹ thuật phục vụ quản lý tích trữ nước dưới đất trên phạm vi toàn quốc. Đây không chỉ là giải pháp bảo vệ nguồn tài nguyên nước mà còn góp phần sử dụng hiệu quả nguồn nước tái tạo, giảm áp lực khai thác nước ngầm và nâng cao khả năng ứng phó với các hiện tượng thời tiết cực đoan.
Trong tương lai, khi các kết quả nghiên cứu được áp dụng rộng rãi, Việt Nam sẽ từng bước hình thành mô hình quản lý tài nguyên nước hiện đại, an toàn và bền vững, phù hợp với định hướng phát triển xanh và kinh tế tuần hoàn.
