Xác định đúng nguồn nước suy thoái để ưu tiên phục hồi

Tình trạng ô nhiễm, suy giảm dòng chảy có thể khác nhau giữa các đoạn sông và từng thời điểm. Vì vậy, cần đánh giá chính xác phạm vi, mức độ và nguyên nhân tác động để xác định đúng nguồn nước cần ưu tiên phục hồi, lựa chọn giải pháp phù hợp, tránh phân tán nguồn lực. Đây là nội dung trọng tâm tại Hội thảo “Tham vấn ý kiến về kết quả lập danh mục nguồn nước mặt bị suy thoái, cạn kiệt, ô nhiễm cần phục hồi”, do Trung tâm Quy hoạch và Điều tra tài nguyên nước quốc gia (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) tổ chức cuối tháng 10 tại Hà Nội. Hội thảo có sự tham gia của đại diện Cục Quản lý tài nguyên nước, các đơn vị chuyên môn, chuyên gia và Sở Nông nghiệp và Môi trường các địa phương tại hơn 30 điểm cầu trực tuyến. Ảnh: Việt Anh. Nhận diện đúng tình trạng nguồn nước để lựa chọn giải pháp phục hồi Phát biểu tại Hội thảo, Phó Cục trưởng Cục Quản lý tài nguyên nước Nguyễn Minh Khuyến nhấn mạnh, phục hồi các nguồn nước bị suy thoái, cạn kiệt, ô nhiễm là nhiệm vụ quan trọng nhằm bảo vệ tài nguyên nước, góp phần bảo đảm an ninh nguồn nước quốc gia. Kết luận số 36-KL/TW của Bộ Chính trị về bảo đảm an ninh nguồn nước và an toàn đập, hồ chứa nước đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045 đã đặt ra yêu cầu đẩy nhanh cải tạo, phục hồi các nguồn nước bị suy thoái, ô nhiễm nghiêm trọng. Chủ trương này được cụ thể hóa tại Quyết định số 1595/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ, trong đó xác định nhiệm vụ khắc phục ô nhiễm, chống suy thoái và phục hồi các nguồn nước bị tác động nghiêm trọng. Phó Cục trưởng Cục Quản lý tài nguyên nước Nguyễn Minh Khuyến chia sẻ tại Hội thảo. Ảnh: Nguyễn Thủy. Đặc biệt, khoản 2 Điều 34 Luật Tài nguyên nước quy định Bộ Nông nghiệp và Môi trường chủ trì, phối hợp với các bộ, ngành, địa phương lập danh mục nguồn nước bị suy thoái, cạn kiệt, ô nhiễm cần phục hồi; xây dựng kế hoạch, chương trình, đề án phục hồi trình Thủ tướng Chính phủ phê duyệt. Theo Phó Cục trưởng Nguyễn Minh Khuyến, danh mục nguồn nước cần phục hồi là cơ sở để tiếp tục rà soát hiện trạng, xác định thứ tự ưu tiên và xây dựng các chương trình, kế hoạch phục hồi theo quy định. Do đó, yêu cầu đặt ra không chỉ là thống kê các nguồn nước bị tác động mà còn phải xác định chính xác phạm vi, mức độ suy thoái, cạn kiệt, ô nhiễm. Trên cơ sở đó, lựa chọn những nguồn nước cần ưu tiên xử lý, tập trung nguồn lực và xây dựng giải pháp phục hồi phù hợp. Đại diện Trung tâm Quy hoạch và Điều tra tài nguyên nước quốc gia cho biết, việc đánh giá được thực hiện đối với từng nguồn nước hoặc đoạn sông, dựa trên kết quả điều tra, quan trắc, quy hoạch và chức năng nguồn nước. Ba tình trạng ô nhiễm, cạn kiệt và suy thoái được đánh giá theo các tiêu chí riêng, bởi một nguồn nước có thể đồng thời chịu nhiều tác động về chất lượng và số lượng. Đối với ô nhiễm, việc đánh giá sử dụng chỉ số chất lượng nước CCME WQI kết hợp mức độ không đáp ứng quy chuẩn. Theo tiêu chí đề xuất, WQI từ 0–50 được xác định là ô nhiễm; 51-75 là nguy cơ ô nhiễm; 76-100 là không ô nhiễm. Đối với cạn kiệt, việc đánh giá dựa trên đặc trưng dòng chảy và chỉ số DMR. Theo đó, DMR trên 20-40% là nguy cơ cạn kiệt, trên 40% là cạn kiệt. Trường hợp chuỗi số liệu dưới 20 năm cần bổ sung chỉ số Rmin để kiểm chứng. Riêng tình trạng suy thoái được xác định trên cơ sở tổng hợp các chỉ số về chất lượng, số lượng nước và kết quả khảo sát thực địa. Việc phân loại này nhằm xác định đúng nguyên nhân, từ đó lựa chọn giải pháp phục hồi phù hợp. Nguồn nước bị ô nhiễm cần tập trung kiểm soát nguồn thải, cải thiện chất lượng nước; nguồn nước suy giảm dòng chảy cần tăng cường điều hòa, phân phối và sử dụng nước hiệu quả. Đối với nguồn nước đồng thời suy giảm về số lượng và chất lượng, cần kết hợp các giải pháp kiểm soát ô nhiễm, duy trì dòng chảy và bảo đảm khả năng khai thác, sử dụng lâu dài. Hoàn thiện danh mục, tập trung phục hồi các nguồn nước ưu tiên Một trong những vấn đề quan trọng khi lập danh mục là phải phân biệt rõ tình trạng ô nhiễm, suy thoái, cạn kiệt thực tế với những biến động cục bộ theo thời gian và không gian. Trên thực tế, mức độ ô nhiễm có thể khác nhau giữa các đoạn sông hoặc gia tăng vào mùa khô khi dòng chảy suy giảm. Tương tự, tình trạng thiếu nước tại một công trình khai thác có thể xuất phát từ hạn chế về năng lực lấy nước, không đồng nghĩa với toàn bộ nguồn nước đã cạn kiệt. Nếu không phân biệt rõ những trường hợp này, kết quả đánh giá có thể chưa phản ánh đúng hiện trạng, dẫn đến xác định chưa chính xác nguồn nước cần phục hồi và lựa chọn giải pháp chưa phù hợp. Ông Nguyễn Ngọc Hà nhấn mạnh yêu cầu làm rõ các khái niệm về ô nhiễm cục bộ theo thời điểm, nhất là trong mùa khô. Ảnh: Nguyễn Thủy. Liên quan đến vấn đề này, Phó Tổng Giám đốc Trung tâm Quy hoạch và Điều tra tài nguyên nước quốc gia Nguyễn Ngọc Hà nhấn mạnh yêu cầu làm rõ các khái niệm về ô nhiễm cục bộ theo thời điểm, nhất là trong mùa khô; tình trạng thiếu nước liên quan đến năng lực lấy nước của công trình và phạm vi ô nhiễm theo không gian. Theo đó, việc phân loại phải dựa trên số liệu quan trắc có tính đại diện, kết hợp khảo sát thực tế, bảo đảm xác định đúng phạm vi, mức độ và nguyên nhân tác động. Đây là căn cứ quan trọng để lựa chọn nguồn nước ưu tiên phục hồi và xây dựng phương án xử lý phù hợp với từng trường hợp. Để hoàn thiện danh mục, ngày 9/10/2026, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã có Văn bản số 11582/BNNMT-TNNQG lấy ý kiến 57 cơ quan, đơn vị, gồm 6 bộ, 34 UBND tỉnh, thành phố và 17 đơn vị thuộc Bộ đối với dự thảo Tờ trình, dự thảo Quyết định của Thủ tướng Chính phủ và dự thảo danh mục nguồn nước cần phục hồi. Việc tham vấn các bộ, ngành, địa phương nhằm rà soát, đối chiếu kết quả điều tra với thực tiễn quản lý, khai thác và sử dụng nước tại từng lưu vực, qua đó hoàn thiện danh mục trên cơ sở khoa học, chính xác và khả thi. Cùng với rà soát kết quả phân loại, Phó Tổng Giám đốc Nguyễn Ngọc Hà yêu cầu cập nhật, thống nhất tên các sông, suối, nguồn nước theo cơ sở dữ liệu chuyên ngành đã ban hành, bảo đảm tính đồng bộ, liên thông và thuận lợi trong quản lý, khai thác thông tin. Các đơn vị liên quan cần tiếp thu đầy đủ ý kiến góp ý, phối hợp với các ban chuyên môn của Trung tâm khẩn trương hoàn thiện hồ sơ, báo cáo lãnh đạo Bộ theo quy định. Trên cơ sở danh mục được cấp có thẩm quyền phê duyệt, việc xây dựng các chương trình, kế hoạch phục hồi cần xác định rõ thứ tự ưu tiên, mục tiêu, phạm vi và nguồn lực thực hiện. Trong đó, cần ưu tiên những nguồn nước bị suy thoái, ô nhiễm nghiêm trọng, ảnh hưởng trực tiếp đến cấp nước sinh hoạt, sản xuất và hệ sinh thái. Việc lựa chọn giải pháp phải căn cứ đặc điểm từng nguồn nước, bảo đảm hiệu quả và phù hợp với khả năng huy động nguồn lực. Phục hồi nguồn nước cần gắn với quản lý tổng hợp lưu vực sông, kiểm soát hoạt động khai thác, sử dụng nước và xả thải. Ảnh: Phương Linh. Bên cạnh đó, phục hồi nguồn nước cần gắn với quản lý tổng hợp lưu vực sông, kiểm soát hoạt động khai thác, sử dụng nước và xả thải. Đồng thời, tăng cường phối hợp giữa các địa phương trên cùng lưu vực để triển khai giải pháp đồng bộ, tránh tình trạng xử lý riêng lẻ từng đoạn sông. Công tác quan trắc, giám sát và cập nhật cơ sở dữ liệu cũng cần được duy trì thường xuyên, làm căn cứ theo dõi diễn biến nguồn nước, đánh giá kết quả và điều chỉnh các chương trình phục hồi khi cần thiết, từng bước cải thiện chất lượng các dòng sông, góp phần bảo đảm an ninh nguồn nước và phát triển bền vững.