Ngày 16/6/2026, tại trụ sở Trung tâm Quy hoạch và Điều tra tài nguyên nước quốc gia (NAWAPI), Hà Nội, đã diễn ra buổi làm việc, trao đổi kỹ thuật giữa NAWAPI với đoàn chuyên gia đến từ Công binh Lục quân Hoa Kỳ (USACE), Trung tâm Nghiên cứu và Phát triển Công binh Hoa Kỳ (ERDC) và Cơ quan Hàng không và Vũ trụ Hoa Kỳ (NASA) về khả năng hợp tác trong lĩnh vực mô hình hóa thủy văn, dự báo dòng chảy, cảnh báo lũ, hạn và quản lý tài nguyên nước trên các lưu vực sông theo quy định của mỗi quốc gia.
Buổi làm việc tập trung vào các giải pháp công nghệ phục vụ giám sát, dự báo và cảnh báo sớm trong điều kiện dữ liệu quan trắc khí tượng, thủy văn và vận hành hồ chứa ở thượng nguồn các lưu vực sông còn hạn chế, không đầy đủ hoặc khó tiếp cận. Đây là vấn đề có ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với Việt Nam, nhất là tại các lưu vực lớn như sông Hồng, sông Mê Công và các hệ thống sông có phần thượng nguồn nằm ngoài lãnh thổ quốc gia.
NAWAPI và NASA cùng các tổ chức Hoa Kỳ chụp ảnh lưu niệm tại buổi trao đổi định hướng hợp tác
Bối cảnh và định hướng hợp tác
Trong những năm gần đây, biến đổi khí hậu, các hiện tượng thời tiết cực đoan, mưa lũ bất thường, hạn hán, xâm nhập mặn và thay đổi chế độ dòng chảy trên các lưu vực sông đang đặt ra yêu cầu ngày càng cao đối với công tác quy hoạch, điều tra, quan trắc, dự báo và điều hành tài nguyên nước.
Đối với các lưu vực sông có tính chất, bài toán dự báo dòng chảy và cảnh báo rủi ro càng trở nên phức tạp do thiếu thông tin đầy đủ về mưa, dòng chảy, vận hành hồ chứa và các hoạt động khai thác, sử dụng nước ở khu vực thượng nguồn. Vì vậy, việc tiếp cận các mô hình thủy văn quy mô lớn, kết hợp dữ liệu viễn thám, mô hình khí tượng, dữ liệu vệ tinh và các phương pháp đồng hóa dữ liệu hiện đại là hướng đi cần thiết nhằm nâng cao năng lực dự báo, cảnh báo và hỗ trợ ra quyết định.
Tại buổi làm việc, phía Công binh Lục quân Hoa Kỳ cho biết sẽ nghiên cứu, đề xuất một khoản tài trợ song phương nhằm thúc đẩy hợp tác với NAWAPI trong việc nâng cao năng lực vận hành mô hình thủy văn quy mô lớn cho các lưu vực sông. Nội dung hợp tác dự kiến hướng tới hỗ trợ kỹ thuật, đào tạo chuyên gia, thử nghiệm mô hình, đánh giá khả năng ứng dụng trong điều kiện Việt Nam và từng bước chuyển giao công nghệ phù hợp với hệ thống hiện có của NAWAPI.
Trao đổi về công nghệ mô hình thủy văn và dữ liệu viễn thám
Tại buổi trao đổi, các chuyên gia Hoa Kỳ đã giới thiệu khung phần mềm Land Information System (LIS) do NASA phát triển, cùng các ứng dụng trong mô hình hóa thủy văn mặt đất, đồng hóa dữ liệu, dự báo dòng chảy và lập bản đồ ngập lụt. Đáng chú ý, hệ thống mô hình thủy văn do USACE/ERDC và NASA phát triển có khả năng ước tính dòng chảy theo thời gian thực và mô phỏng ngập lụt bằng cách định tuyến dòng chảy trên mạng lưới sông quy mô lục địa, qua đó cung cấp thông tin ban đầu cho cả những lưu vực chưa có hoặc thiếu số liệu đo đạc.
Hệ thống này có khả năng cung cấp dự báo thủy văn trong thời hạn 15 ngày, được cập nhật hai lần mỗi ngày, đồng thời hỗ trợ dự báo mùa và tái phân tích số liệu. Đây là những năng lực có thể hỗ trợ hiệu quả cho công tác dự báo, cảnh báo lũ, hạn, đánh giá rủi ro tài nguyên nước và xây dựng kịch bản điều hành tại các lưu vực sông lớn.
Các chuyên gia cũng chia sẻ một số kết quả trình diễn mô hình LIS HyMAP cho bão Yagi năm 2024 với các nguồn dữ liệu khí tượng đầu vào khác nhau. Nội dung này có ý nghĩa thực tiễn đối với Việt Nam, nhất là trong bối cảnh yêu cầu nâng cao độ tin cậy của dự báo dòng chảy, cảnh báo lũ và đánh giá nhanh phạm vi ngập lụt sau các sự kiện mưa bão lớn.
Bên cạnh đó, các nguồn dữ liệu quan sát Trái đất và dữ liệu mô hình liên quan đến giám sát khí tượng, thủy văn, độ ẩm đất, đặc trưng bề mặt đất độ phân giải cao, mưa vệ tinh, dự báo mưa và tái phân tích khí hậu cũng được hai bên trao đổi. Các chương trình đào tạo mở về viễn thám ứng dụng của NASA, trong đó có ARSET, được đánh giá là nguồn hỗ trợ quan trọng để tăng cường năng lực cho cán bộ kỹ thuật trong các lĩnh vực tài nguyên nước, thiên tai, nông nghiệp, khí hậu và môi trường.
Năng lực hiện có của NAWAPI
Về phía NAWAPI, Trung tâm đã giới thiệu tổng quan về chức năng, nhiệm vụ, năng lực chuyên môn và hệ thống kỹ thuật đang được vận hành trong các lĩnh vực quy hoạch tài nguyên nước, điều tra cơ bản, quan trắc, dự báo, cảnh báo, cơ sở dữ liệu, chuyển đổi số, trí tuệ nhân tạo và song sinh số trong lĩnh vực tài nguyên nước, thủy lợi.
NAWAPI hiện là đơn vị sự nghiệp khoa học công lập trực thuộc Bộ Nông nghiệp và Môi trường, có vai trò nòng cốt trong thực hiện các nhiệm vụ quy hoạch, điều tra, đánh giá, quan trắc, dự báo và cung cấp thông tin phục vụ quản lý nhà nước về tài nguyên nước, thủy lợi, đê điều và phòng, chống thiên tai. Trung tâm đang quản lý, khai thác mạng lưới quan trắc tài nguyên nước, các hệ thống dữ liệu chuyên ngành, các mô hình tính toán, phần mềm hỗ trợ vận hành hồ chứa và các nền tảng phân tích dữ liệu phục vụ quản lý tổng hợp tài nguyên nước.
Đối với lưu vực sông Hồng, NAWAPI đã và đang phát triển các phương pháp dự báo dòng chảy vào Việt Nam trên cơ sở kết hợp dữ liệu viễn thám, dữ liệu mưa vệ tinh, dữ liệu dự báo khí tượng, mô hình thủy văn và các công cụ trí tuệ nhân tạo. Các nguồn dữ liệu như DEM, dữ liệu đất, mưa vệ tinh CHIRPS, GPM-IMERG, dữ liệu dự báo GFS, nhiệt độ ERA5 và các thông tin về hồ chứa thượng nguồn đã được nghiên cứu, tích hợp phục vụ mô phỏng dòng chảy tự nhiên và hỗ trợ vận hành hồ chứa.
Trên nền tảng đó, NAWAPI sẽ hỗ trợ các chuyên gia Hoa Kỳ đánh giá khả năng tương thích, khả năng tích hợp và vận hành mô hình thủy văn quy mô lớn cho lưu vực sông Hồng trên hệ thống hiện có của Trung tâm. Đây cũng chính là hệ thống mà các chuyên gia Hoa Kỳ đang giới thiệu, giảng dạy cho học viên tại Trường Đại học Khoa học Tự nhiên trong tuần này, qua đó mở ra cơ hội chuyển giao công nghệ, đào tạo chuyên sâu và hình thành nhóm chuyên gia kỹ thuật của NAWAPI có khả năng tiếp nhận, vận hành và phát triển mô hình trong thời gian tới.
Định hướng hợp tác trong thời gian tới
Trên cơ sở trao đổi, hai bên thống nhất tiếp tục nghiên cứu khả năng hợp tác theo hướng thiết thực, có trọng tâm, phù hợp với nhu cầu quản lý tài nguyên nước của Việt Nam và năng lực công nghệ của các đối tác Hoa Kỳ. Một số nội dung ưu tiên gồm: đánh giá hiện trạng dữ liệu và hạ tầng tính toán của NAWAPI; thử nghiệm mô hình thủy văn quy mô lớn cho lưu vực sông Hồng; so sánh, kiểm định kết quả mô hình với số liệu quan trắc và các sự kiện lũ điển hình; xây dựng quy trình vận hành thử nghiệm; đào tạo, chuyển giao kỹ thuật cho cán bộ chuyên môn; và đề xuất cơ chế hợp tác lâu dài thông qua nguồn tài trợ song phương.
Hợp tác với USACE/ERDC, NASA và các cơ quan liên quan của Hoa Kỳ được kỳ vọng sẽ góp phần nâng cao năng lực của NAWAPI trong ứng dụng công nghệ viễn thám, dữ liệu lớn, trí tuệ nhân tạo, mô hình thủy văn quy mô lớn và các nền tảng dự báo hiện đại. Đây cũng là hướng tiếp cận phù hợp với yêu cầu chuyển đổi số ngành tài nguyên nước, tăng cường khả năng chủ động trong dự báo, cảnh báo sớm, quản lý rủi ro thiên tai và bảo đảm an ninh nguồn nước quốc gia.
Trong thời gian tới, NAWAPI sẽ tiếp tục phối hợp chặt chẽ với các chuyên gia Hoa Kỳ để cụ thể hóa các nội dung hợp tác, từng bước hình thành mô hình thử nghiệm có khả năng ứng dụng thực tiễn cho lưu vực sông Hồng và mở rộng cho các lưu vực sông lớn khác của Việt Nam. Kết quả hợp tác sẽ góp phần hiện đại hóa công tác quy hoạch, điều tra, quan trắc, dự báo và điều hành tài nguyên nước, phục vụ hiệu quả công tác quản lý nhà nước, phòng chống thiên tai và phát triển bền vững.
Toàn cảnh Diễn biến trong Hội nghị
