Lào Cai: Cần sớm có Quy chế phối hợp vận hành các hồ thủy điện

Tính đến thời điểm này, tỉnh Lào Cai đã cho phép 42 nhà đầu tư xây dựng 75 dự án thủy điện với tổng công suất lắp máy 986,65 MW. Hết năm 2011 đã có hơn 10 nhà máy đi vào hoạt động với tổng công suất lắp máy trên 221,8MW, sản lượng điện thực tế đạt khoảng 456 triệu kwh, đảm bảo cân đối phụ tải của toàn tỉnh. Dự kiến đến cuối năm 2013 sẽ đạt công suất lắp máy 750,5MW, sản lượng điện tương ứng đạt 3 tỷ kwh và sau khi 75 dự án thuỷ điện đi vào sản xuất sẽ đạt công suất 968,2MW, sản lượng điện hàng năm đạt trên 3,8 tỷ kwh, giá trị sản xuất công nghiệp từ thuỷ điện tăng thêm 1.900 tỷ đồng. Nộp ngân sách từ các nhà máy thủy điện bình quân hàng năm đạt khoảng 400 – 500 tỷ đồng.
 
* Cần Quy chế phối hợp vận hành các hồ thủy điện
Sở Công Thương tỉnh Lào cai cho biết: Hiện các nhà máy thủy điện triên địa bàn tỉnh đang vận hành khá ổn định nhưng vẫn còn một số tồn tại trong vấn đề giải phóng mặt bằng, định canh định cư, đảm bảo môi trường, trồng rừng phòng hộ… Vì vậy, Sở yêu cầu các nhà máy, địa phương và các ngành hữu quan cần sớm có quy chế phối hợp vận hành các hồ thủy điện đảm bảo tính ổn định lâu dài, đặc biệt là việc điều tiết nước chống hạn mùa khô và tránh lũ mùa mưa.
Về mặt xã hội, việc xây dựng các nhà máy thủy điện tạo việc làm và thu nhập ổn định cho hàng ngàn lao động tại địa phương. Cùng với đó, các dự án thủy điện còn tham gia xây dựng hạ tầng nông thôn như đường giao thông, điện, nước… góp phần từng bước thực hiện chuyển dịch cơ cấu kinh tế trong nông nghiệp, nông thôn và mục tiêu xóa đói, giảm nghèo của tỉnh. Theo ông Nguyễn Khắc Hiền, Phó Giám đốc Sở Công Thương Lào Cai: Hiệu quả tích cực của các công trình thủy điện là không thể phủ nhận, nhưng thực tế có không ít công trình đã tác động tiêu cực đến môi trường sinh thái và đời sống người dân. Trong quá trình thi công thủy điện, đất đá tại các khu vực này sạt lở làm phá vỡ cảnh quan thiên nhiên, một số dự án như Thủy điện Sử Pán 2, Thủy điện Ngòi Phát, Nậm Tha, Thủy điện Ngòi Đường… chưa thực hiện việc duy trì dòng chảy tối thiểu, làm thiếu nguồn nước sau đập nhà máy, thay đổi dòng chảy, hư hỏng hạ tầng. Một số dự án thi công các hạng mục công trình đã phải thu hồi đất rừng như Thủy điện Nậm Tha, Liêm Phú (huyện Văn Bàn) trong đó có cả rừng tự nhiên, rừng phòng hộ nên đã ảnh hưởng đến tài nguyên rừng, tài nguyên nước và diện tích che phủ của rừng. Việc thi công các dự án thuỷ điện cũng đã tác động không nhỏ đến đất đai, ruộng nước, nhà cửa, hoa màu của người dân.
Xã Bản Hồ, huyện Sa Pa có 7 thôn thì 3 thôn bị ảnh hưởng nặng là thôn La Ve, thôn Séo và Bản Dền. Riêng thôn La Ve, việc thi công công trình thủy điện Nậm Toóng đã lấy đi 1/3 diện tích đất canh tác, 1/3 diện tích còn lại bị thiếu nước. Ông Vàng Văn Vững, Chủ tịch UBND xã Bản Hồ phàn nàn: Không hiểu các cơ quan có trách nhiệm quy hoạch thế nào lại đặt hai công trình thủy điện sát nhau, án ngữ hai con suối cung cấp nguồn nước cho trung tâm xã Bản Hồ. Các công trình thủy điện đã thu hẹp đáng kể diện tích đất nông nghiệp của người dân, số diện tích còn lại cũng rất khó khăn cho sản xuất, vì mương bị vùi lấp, không có khả năng dẫn nước phục vụ canh tác.
 
* Hỗ trợ chỉ là giải pháp tình thế
Để khắc phục tình trạng này, phía các chủ đầu tư cũng có những động thái hỗ trợ người dân, nhưng xét về mặt bền vững thì chưa đảm bảo. Ông Nguyễn Anh Tuấn, cán bộ phụ trách đền bù, Công ty TNHH một thành viên Thủy điện Sa Pa thừa nhận: Dự án Thủy điện Nậm Toóng đã ảnh hưởng đến đời sống sinh hoạt và sản xuất của người dân. Tuy nhiên, Công ty đã cam kết với chính quyền địa phương và người dân hỗ trợ đền bù diện tích đất không canh tác mỗi năm Công ty chi trả 200 triệu đồng đền bù thiệt hại cho người dân. Công ty cũng đang hỗ trợ mua đường ống dẫn nước phục vụ sinh hoạt và tạo điều kiện để một số hộ dân có nhu cầu dẫn nước từ bể chứa của Ban Quản lý về gia đình sử dụng. Dự kiến cuối năm 2012, sau khi thi công xong tuyến đường công vụ, công ty sẽ hoàn chỉnh lại hệ thống mương nước và công trình nước sinh hoạt cho người dân. Ông Tuấn cũng khẳng định rằng: Công ty rất muốn nhanh chóng thi công tuyến mương này, bởi việc chi trả tiền đền bù cho người dân khiến Công ty bị thiệt lớn hơn so với đầu tư xây mương dẫn nước. Về việc mức hỗ trợ thấp cho người dân (2.000 đồng/m2 đất canh tác), ông Tuấn cho rằng, đây không phải mức giá công ty đưa ra mà do quy định của địa phương, Công ty chỉ thực hiện theo quyết định đó.
Những khó khăn trong công tác quản lý Nhà nước về đầu tư thủy điện là một trong những nguyên nhân khiến cho việc hạn chế những tác động tiêu cực từ các dự án này chưa được triển khai đồng bộ. Tiến độ đầu tư hệ thống đường truyền tải điện tho quy hoạch phát triển điện lực Lào Cai do Tập đoàn Điện lực thực hiện chậm, dẫn đến tiện độ phát điện nhiều dự án thuỷ điện chậm lại, hiệu quả đầu tư giảm. Một số điểm thủy điện nhỏ đưa vào quy hoạch trong giai đoạn 2005 – 2010 không phát huy được hiệu qủa. Theo báo cáo giám sát của Ban Kinh tế và Ngân sách HĐND tỉnh, một số công trình thủy điện khi cấp phép đầu tư công suất cao hơn nhiều so với công suất theo quy hoạch, nhưng khi đi vào hoạt động lại thiếu nguồn nước, sản lượng điện phát đạt thấp, hiệu quả đầu tư không cao. Công tác phối hợp kiểm tra, giám sát các hoạt động đầu tư thủy điện, nhất là thực hiện quy định bảo vệ môi trường trên địa bàn chưa được làm thường xuyên, chặt chẽ, mức xử phạt chưa có tính răn đe.
 
* Cần có giải pháp phối hợp hiệu hiệu quả
Được biết, tỉnh Lào Cai đã cấp Giấy Chứng nhận đầu tư trên 22.000 km2 cho xây dựng các công trình thủy điện, trong đó đã cấp cho 35 dự án với tổng diện tích trồng rừng trên 17.500 km2, riêng đất sản xuất nông nghiệp trên 6.500 km2. Thế nhưng, các nhà máy thủy điện vẫn chưa trồng rừng để khôi phục môi trường như báo cáo đánh giá tác động môi trường. Hiện chỉ có một số thủy điện nhỏ như Nậm Tha, Liêm Phú, Văn Bàn) quy hoạch trồng 24,5 ha trong tổng diện tích phải trồng là hàng trăm ha. Ngày 22/6, Công ty cổ phần Thủy điện Bắc Hà (Lào Cai) mới ký Quy chế phối hợp vận hành hồ thủy điện với chính quyền và cơ quan chức năng của tỉnh về việc vận hành nhà máy, trồng cây đầu nguồn và cấp nước cho vùng hạ du. Còn lại các nhà máy khác vẫn chưa có được cam kết bài bản, nếu không muốn nói là còn lỏng lẻo, gây bức xúc trong nhân dân.
Để hạn chế những tác động tiêu cực của các dự án thủy điện, các ngành chức năng và các địa phương cần phối hợp chặt chẽ trong việc rà soát, kiểm tra các dự án, kiên quyết thu hồi các dự án vi phạm quy định về đầu tư, các dự án ảnh hưởng đến khu vực vườn quốc gia, khu du lịch sinh thái. Đồng thời, yêu cầu doanh nghiệp thực hiện đúng cam kết về đào tạo lao động địa phương, giải quyết việc làm cho người dân vùng bị ảnh hưởng của dự án. Theo lãnh đạo Sở Nông nghiệp và PTNT Lào cai, về việc trồng rừng cải tạo môi trường, các địa phương nơi có nhà máy thủy điện phải xác định nguồn đất để các nhà máy trồng rừng theo kế hoạch. Các nhà máy thủy điện phải làm việc cụ thể với địa phương, thống nhất quy chế phối hợp vận hành hồ chứa để đảm bảo lượng nước xả hợp lý cả mùa lũ và mùa khô, ưu tiên nước cho sản xuất nông nghiệp.
 

 

 (Theo Monre.gov.vn)