Cần phải quan tâm đúng mức đến việc khai thác, bảo vệ nguồn tài nguyên nước

vv48Nằm trong chuỗi sự kiện quốc gia hưởng ứng “Ngày Nước thế giới năm 2012”, Hội thảo khoa học “Nước và an ninh lương thực” đã diễn ra tại TP.Vị Thanh, tỉnh Hậu Giang, vào chiều ngày 21/3/2012, với sự chủ trì của Thứ trưởng Bộ Tài nguyên và Môi trường Nguyễn Thái Lai và sự tham dự của lãnh đạo các cơ quan Trung ương và địa phương vùng ĐBSCL.
Phát biểu khai mạc Hội thảo, Thứ trưởng Nguyễn Thái Lai cho rằng, nước là thành phần quan trọng để duy trì sự sống, với tầm trọng như như vậy, Liên Hợp Quốc đã chọn ngày 22/3 hàng năm kỷ niệm Ngày Nước thế giới. Mỗi một năm, Liên Hợp Quốc đều chọn một chủ đề, năm 2012 chủ đề là “Nước và an ninh lương thực”. Trong quan niệm của nhân dân chúng ta “nhất nước, nhì phân, tam cần, tứ giống”, điều đó nói lên nước có vai trò quan trọng hàng đầu với sản xuất nông nghiệp. Tuy nhiên, Việt Nam là quốc gia không giàu về tài nguyên nước, 2/3 nguồn nước tại sông Hồng và sông Cửu Long xuất phát từ nước ngoài, nguồn nước phân bố không đều theo mùa, theo vùng miền, bị tác động bởi biến đổi khí hậu, mùa khô khốc liệt, thiếu hụt nước…
Trong thời gian qua, Việt Nam đang đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, nhưng cơ bản nước ta vẫn là nước nông nghiệp, năm 2010 tỷ trọng nông nghiệp đóng góp vào GDP cả nước 20%, dự kiến năm 2015 tỷ trọng nông nghiệp đóng góp vào GDP là 18%, lực lượng sản xuất nông nghiệp chiếm hơn 48%… Điều đó cho thấy, “Nếu không có nước thì không có nông nghiệp và không có nông nghiệp thì không có an ninh lương thực. Do vậy, nước và nông nghiệp, an ninh lương thực có mối liên hệ mật thiết với nhau. Tuy nhiên, việc khai thác, bảo vệ có hiệu quả nguồn tài nguyên nước chưa được các Bộ, ngành quan tâm đầu tư đúng mức…”. Thứ trưởng Bộ Tài nguyên và Môi trường Nguyễn Thái Lai nhấn mạnh.
*Báo động nguồn nước bị suy giảm…
Các ý kiến tham luận tại Hội thảo đã đề cập thực trạng: Do áp lực của sự gia tăng dân số, phát triển công nghiệp, đô thị hóa, nhu cầu sản xuất lương thực và thực phẩm, thu hẹp diện tích đất đai và rừng đầu nguồn khiến nguồn tài nguyên nước đang được khai thác triệt để, việc suy thoái chất lượng nguồn nước là khó kiểm soát và ngăn chặn hiệu quả. Nhiều dòng sông đang bị ô nhiễm nặng, chất lượng nước ngày càng xấu đi do mang nhiều độc chất từ chất thải kim loại nặng, chất thải hữu cơ, vô cơ từ sinh hoạt, các dư lượng hóa dược nông nghiệp và nuôi trồng thủy sản. Rừng bị hủy hoại do khai thác trái phép, làm thủy điện… khiến cho việc điều tiết nước trong mùa khô vô cùng hạn chế, nguồn nước dưới đất bị tụt giảm, nhiều nơi bị nhiễm mặn, nhiễm asenic hoặc bị thông tầng, các chất ô nhiễm trên mặt đất thấm xuống các vĩa nước ngầm. Nhiều khu công nghiệp, khu dân cư, bệnh viện không có hệ thống xử lý nước thải, tất cả đổ ra kênh mương, sông rạch lộ thiên và hệ thống cống rãnh công cộng khiến thủy vực bị ô nhiễm vượt mức cho phép hàng trăm lần. Bà Vũ Thị Nhung, chuyên viên Sở Tài nguyên và Môi trường tỉnh Đồng Tháp cho rằng: Hiện trạng sử dụng nguồn nước mặt cho sản xuất nông nghiệp và nuôi trồng thủy sản, nhất là nuôi cá tra xuất khẩu vẫn chưa được quản lý và xử lý triệt để, trong khi đó chưa có quy hoạch phát triển vùng cụ thể nên trong tương lai sẽ làm ảnh hưởng đến khả năng làm sạch của nguồn nước…
Ngoài thực trạng nêu trên, theo TS. Lê Anh Tuấn, Viện Nghiên cứu Biến đổi khí hậu (Trường Đại học Cần Thơ), các hiện tượng thiên tai và biến đổi khí hậu ngày càng nghiêm trọng làm ảnh hưởng đến cán cân nguồn nước. Hàng năm lũ lớn gây nên nhiều thiệt hại về tính mạng và tài sản, làm cho môi trường, các hiện tượng sạt đất, lở núi, xói mòn mạnh ở vùng dốc và xâm thực ven biển. Trong xu thế thiếu nước những năm gần đây đã gây khô hạn, đe dọa vùng ĐBSCL, hiện tượng nắng nóng kéo dài, lượng mưa suy giảm khiến tình hình sử dụng nước thêm khó khăn.
 vv49

*Đề cập các giải pháp đảm bảo nguồn nước cho an ninh lương thực

Theo Viện Khoa học Thủy lợi, để bảo đảm nguồn nước cho sản xuất nông nghiệp, duy trì an ninh lương thực cần phải áp dụng các biện pháp kỹ thuật để sử dụng nước tiết kiệm và hiệu quả. Hiện đại hóa và khôi phục hệ thống thủy lợi quy mô lớn, xử lý và tái sử dụng nguồn nước sinh hoạt từ đô thị, khuyến khích việc thu nước như là một trong các kỹ thuật tiềm năng nhất để thúc đẩy nông nghiệp tưới nước trời, đặc biệt là các vùng bán khô hạn. Xây dựng các chính sách quốc gia về phân bổ nước cho nông nghiệp, cho các hộ sử dụng khác như cung cấp đô thị, dự trữ môi trường và thủy điện một cách hợp lý. Cần có chính sách ưu tiên kịp thời cho các ngành liên quan đến sản xuất nông nghiệp để duy trì an ninh lương thực quốc gia… Ông Trần Văn Nhật, chuyên viên Sở Tài nguyên và Môi trường tỉnh Trà Vinh, cho rằng: “Cần tổ chức các mô hình cấp nước sinh hoạt, tưới tiêu đồng ruộng… cho cộng đồng tham gia để nâng cao nhận thức trong việc chung tay quản lý nguồn tài nguyên nước. Kiểm kê đánh giá tiềm năng tài nguyên nước làm cơ sở để xây dựng quy hoạch, kế hoạch khai thác hiệu quả. Khoanh định tạm thời vùng hạn chế và cấm khai thác nước dưới lòng đất…”.
Nhiều đại biểu tham gia Hội thảo cũng quan tâm đến những giải pháp xây dựng hệ thống bổ cập, bổ sung nguồn nước dưới đất từ nguồn nước mặt; tăng cường trồng và bảo vệ rừng ngập mặn nhằm giúp cân bằng sinh thái, hạn chế sạt lở, xói mòn; đẩy mạnh việc tuyên truyền, phổ biến, giáo dục pháp luật, nâng cao ý thức trách nhiệm và hành động thực tiễn của người dân, doanh nghiệp và cộng đồng về sử dụng hợp lý, tiết kiệm, hiệu quả các nguồn tài nguyên nước cho sinh hoạt và sản xuất…
Kết luận Hội thảo, Thứ trưởng Bộ Tài nguyên và Môi trường Nguyễn Thái Lai đánh giá cao những giải pháp rất bổ ích của các cơ quan Trung ương và địa phương trong việc quản lý, khai thác có hiệu quả nguồn tài nguyên nước đối với phát triển nông nghiệp, đảm bảo an ninh lương thực quốc gia, xóa đói giảm nghèo cũng như bảo vệ môi trường… đây là cơ sở để các Bộ, ngành liên quan xem xét, ứng dụng trong thực tế.