Cần mở rộng lượng nước trữ, tăng chức năng quản lý hồ Dầu Tiếng

tt931Hồ Dầu Tiếng là một trong 3 hồ thủy lợi trọng điểm của nước ta với thiết kế công suất xả lũ cao nhất 2.800m 3 /giây. Thế nhưng, với hiện tượng biến đổi khí hậu như hiện nay cộng với mức độ đô thị hóa, lấn chiếm lòng sông Sài Gòn, ý thức bảo vệ hồ không cao, quản lý lòng hồ còn lỏng lẻo thì liệu công suất xả lũ như vậy có còn phù hợp, có hạn chế tình trạng gây ngập tràn lan khu vực thành phố, tránh phá vỡ bờ bao mỗi khi vào mùa mưa, hồ xả lũ và triều cường lên cùng lúc?
 
* Thiết kế còn phù hợp hay không?
Hồ Dầu Tiếng có mực nước dâng bình thường (mực nước gia cường) 24,4 m ứng với dung tích chứa 1,58 tỉ m 3 nước và diện tích mặt hồ là 27.000 ha, nếu mực nước gia cường đạt 25,1 m ứng với dung tích chứa 1,74 tỉ m3 nước và diện tích mặt hồ gần 27.700 ha (diện tích lớn nhất Đông Nam Á, trừ Biển Hồ), mực nước chết của hồ ở cao trình 17m, ứng với dung tích 470 triệu m3 . Lòng hồ nằm trong địa phận 3 tỉnh Bình Phước, Tây Ninh và Bình Dương. Hồ Dầu Tiếng có nhiệm vụ ngăn lũ, cung cấp nước tưới tự chảy cho 125.000 ha đất nông nghiệp, xả nước đẩy mặn làm ngọt hóa vùng ven sông sài Gòn thuộc các tỉnh Bình Dương, Tp.HCM và sông Vàm Cỏ Đông thuộc tỉnh Tây Ninh và Long An, tạo nguồn nước tưới cho hơn 102.000 ha đất canh tác.
Phải nói rằng sông Sài Gòn và TP.HCM phát triển đô thị như hiện nay, dù có đê bao và cống ngăn triều như trong quy hoạch chống ngập của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt thì hệ thống chống ngập này cũng không chịu được mức phân lũ vượt quá 800m3/giây. Như vậy thì công suất thiết kế xả lũ của hồ Dầu Tiếng 2.800m3/giây quả là một con số khổng lồ mà đê bao của cả thành phố phải tăng sức chống chịu lên 2 lần cũng không giữ nỗi.
Sau sự cố vỡ van năm 1984, mức xả lũ chỉ mới đạt 580 m3 /giây đã làm cho cả thành phố Hồ Chí Minh ngập trong nước. Thời điểm năm 2008, hồ Dầu Tiếng tiến hành đợt xả lũ ngắn trong vài giờ với lưu lượng xấp xỉ 600 m3 /giây, lúc này mưa nhiều kết hợp với triều cường làm cho nước không thoát nổi, gây ngập úng ngoại và nội thành.
Tại Hội thảo Khoa học về xả lũ hồ Dầu Tiếng diễn ra ngày 14/10, ông Vũ Đức Hùng, Chủ tịch Hội đồng Quản trị Công ty TNHH MTV Khai thác Thủy lợi Dầu Tiếng – Phước Hòa cho biết: Từ khi hồ bắt đầu tích nước đến nay thì lượng nước xả chỉ bằng 1/3 công suất của hồ, nhưng với lượng này thì mực nước đã lên đến chân đập chính và chân bờ kênh Đông. Như vậy khả năng thoát nước của sông Sài Gòn sẽ không đảm bảo tải do hai bên bờ sông bị lấn chiếm quá nhiều. Nếu như thành phố gặp cơn mưa 517mm (tại Ninh Thuận) hoặc 1100mm (Quảng Ngãi), cộng với triều cường thì xem như nhấn chìm cả thành phố, gây thiệt hại lớn cả về kinh tế lẫn xã hội.
Theo ông Nguyễn Trường Xuân, Chủ tịch Hội đồng thành viên Công ty TNHH MTV Quản lý Kỹ thuật dịch vụ Thủy lợi TP.HCM: Cách đây 4 năm, hồ Dầu Tiếng có thể cung cấp 350 triệu m 3 nước để tưới trực tiếp gần 65.000 ha đất nông nghiệp khu vực Củ Chi, TP.HCM (17.000 ha) và Tây Ninh, Bình Dương (Củ Chi chiếm 17.000 ha). Lúc này mực nước gia cường của hồ đạt 23,1 m. Nhưng hiện nay, diện tích đất nông nghiệp tại TP.HCM thu hẹp, chỉ còn 10.000 ha, nhưng hồ Dầu Tiếng chỉ cung cấp được 150 triệu m 3 nước tưới, thậm chí lượng nước này cũng không đủ để tưới trên diện tích thu hẹp như vậy, dù rằng mực nước gia cường, tăng tích trữ nước trong hồ đạt 24,4m.
 
* Khai thác trái phép gây ô nhiễm nguồn nước
Theo quy ước về khai thác công năng của hồ, không cho phép nuôi trồng thủy sản trên mặt nước. Thế nhưng hiện giờ người dân vẫn còn thả nuôi lồng bè dưới hồ Dầu Tiếng. Trước đây, lúc cao điểm có hơn 2000 lồng bè nuôi cá điêu hồng của gần 200 hộ dân thả xuống lòng hồ này làm ô nhiễm môi trường xung quanh, đe dọa sức khỏe của người dân các địa phương sử dụng nước hồ Dầu Tiếng làm nước sinh hoạt. Sau khi Công ty TNHH MTV Khai thác Thủy lợi Hồ Dầu Tiếng – Phước Hòa phối hợp với các địa phương quyết liệt giải quyết thì tình trạng nuôi cá lồng bè có giảm nhưng nay tái diễn lại. Trong một chuyến khảo sát thực địa khu vực Hồ Dầu Tiếng, bà Đoàn Nguyễn Thùy Trang, Phó Tổng Biên tập Báo Khoa học Phổ thông, Đại biểu Quốc hội tại TP.HCM cho biết, trong hồ có khoảng hơn chục lồng bè cá, thức ăn thừa, chất thải, xác cá chết và rác thải sinh hoạt của các hộ dân là nguyên nhân gây nên tình trạng ô nhiễm nguồn nước. Mặt khác, vài hộ dân sinh sống tại khúc eo lòng hồ phía thượng lưu huyện Dầu Tiếng, Bình Dương đã ngang nhiên, tự ý đắp đập ngăn nước biến một đoạn hồ thành ao riêng để nuôi cá, đánh bắt cá vừa tăng nguy cơ gây ô nhiễm lòng hồ vừa có tác động không tốt đến dòng chảy. Tình trạng khai thác cát trên hồ Dầu Tiếng vẫn diễn ra trái quy định vẫn chưa được giải quyết triệt để.
Khi đoàn khảo sát đi canô ngược dòng lên khu vực thượng lưu, đến địa phận xã Minh Hòa, huyện Dầu Tiếng thì phát hiện một cơ ngơi trang trại rộng 1 km 2 được bao bọc bằng những dãy tường dài bốc lên mùi hôi thối thường thấy ở các trang trại. Người phụ nữ trông coi trang trại cho biết hiện trại đang nuôi 600 heo nái và 1000 heo thịt nhưng không có hệ thống xử lý nước thải tập trung. Mỗi ngày, lượng nước thải do tắm heo, rửa chuồng đều được thải thẳng ra hồ. Vào mùa nắng hạn khu vực này bốc mùi hôi không thể diễn tả được.
Bên cạnh khu vực chăn nuôi là cơ sở chế biến mủ cao su Năm Hồng. Cơ sở này rộng vài trăm mét vuông nhưng cũng không có hệ thống xử lý nước thải tập trung. Hằng ngày, lượng nước thải đen ngòm được dẫn theo mương rãnh thoát vào một hồ chứa không có lối thoát và cũng không xử lý. Khi được hỏi về lượng nước thải này sẽ được xử lý như thế nào thì người quản lý cơ sở cho biết nước này sẽ được dùng để tưới cây. Thiết nghĩ một nguồn nước ô nhiễm, đen đặc này mà tưới cây thì loại cây nào có thể sống nổi, huống chi là con người ngửi vào.
 
* Cần trả lại đúng chức năng quản lý
Trước tiếng kêu cứu chống ngập khu vực thành phố Hồ Chí Minh, cần thiết kế lại công suất xả lũ và mở rộng diện tích trữ nước trong lòng hồ để vừa đáp ứng nước tưới trong mùa khô, vừa chống ngập úng trong mùa mưa thì một phim trường lại xuất hiện ngay khu vực hồ Dầu Tiếng. Theo GS.TS Nguyễn Ân Niên, Thành viên Hội Thủy lợi thì việc thiết kế lại hồ Dầu Tiếng cần phải tính toán kỹ vì như vậy sẽ làm phim trường bị ngập, không hoạt động được nếu hồ tích trữ nước vượt ngưỡng 24,4m.
Trong khi đó, ông Nguyễn Trường Xuân bác bỏ ý kiến này, vấn đề cần giải quyết trước mắt chính là làm sao để công suất xả lũ của hồ phù hợp với điều kiện biến đổi thời tiết mà giải quyết cả vấn đề hạn hán lẫn ngập lụt cho người dân sinh sống vùng hạ lưu. Mặt khác, bảo vệ một dự án nhỏ (phim trường) so với tái thiết kế một công trình lớn có tuổi thọ vài chục năm, lại có ảnh hưởng đến đời sống xã hội của hàng chục triệu dân đang sinh sống tại hạ lưu sông Sài Gòn quả là không đáng.
Theo bà Đoàn Nguyễn Thùy Trang, việc quản lý hồ Dầu Tiếng cần phải trả lại đúng chức năng quản lý. Bộ Tài nguyên và Môi trường chỉ định cụ thể cơ quan nào quản lý việc quy hoạch khu vực quanh hồ để có thẩm quyền xử phạt nếu có vi phạm. Nhưng đằng này, không có một cơ quan chức năng quản lý hồ rõ ràng, mà chỉ giao nhiệm vụ khai thác cho các doanh nghiệp. Họ chỉ có quyền khai thác, tuyên truyền, khi gặp trường hợp vi phạm thì lại lúng túng không biết xử lý ra sao. Mặt khác, khi tiến hành giải tán 2000 lồng bè nuôi cá trên lòng hồ thì phía doanh nghiệp quản lý khu vực hồ lại bị các hộ dân khai thác lòng hồ trái phép đe dọa, hành hung và tình trạng tái diễn nuôi cá bè đã xuất hiện.
 

 

 (Theo Monre.gov.vn)