20 km sông bị mất dòng

Trên sông Sêrêpôk hiện có 6 đập thủy điện lớn chặn ngang dòng và một công trình thu gần hết nước đoạn sông dài khoảng 20 km đổ sang kênh đào. Môi trường và nguồn lợi thủy sản đang chịu những tổn hại không thể bù đắp.

Sêrêpôk dài 315 km, diện tích lưu vực 30.100 km2, là dòng sông lớn thứ hai trên Tây Nguyên, sau Sê San ở Gia Lai – Kon Tum. Hợp thành bởi 2 nhánh Krông Ana (sông Cái), Krông Knô (sông Đực) bắt nguồn từ nhiều lũng núi Nam Trường Sơn, Sêrêpôk không đổ thẳng ra biển Đông như các con sông khác mà ngược sang Campuchia, chảy vòng vèo hết cao nguyên tới đồng bằng rồi mới hòa vào Mê Kông chảy ra biển. Trên đất Việt, chiều dài 125 km của Sêrêpôk chảy qua 2 tỉnh Đăk Lăk, Đăk Nông và một phần tỉnh Lâm Đồng.

Ông Dương Chí Dũng, Trưởng Phòng Kỹ thuật – An toàn – Môi trường, Sở Công Thương Đắk Lắk cho biết: Hiện nay trên mặt sông Sêrêpôk đã có 6 con đập lớn tạo hồ chứa cho các nhà máy thủy điện (TĐ) chắn ngang dòng là TĐ Buôn Tuôr Sar, TĐ Buôn Kuôp, TĐ Hòa Phú, cụm 4 nhà máy dùng chung đập TĐ Đray H’ling, TĐ Sêrêpôk 3, và TĐ Sêrêpôk 4. Theo quy hoạch đã được duyệt, đập chắn sông thứ 7 và là đập cuối cùng trên sông Sêrêpôk thuộc về công trình TĐ Đrăng Phôk, hiện đã hoàn thành hồ sơ thiết kế nhưng chưa thi công. Tổng công suất các nhà máy sử dụng 7 bậc thang TĐ ngăn sông này là 819, 48 MW.

Dự án TĐ Sêrêpôk 4A (S4A) nằm tiếp sau TĐ Sêrêpôk 4 (S4), không cần đắp đập, tận thu nguồn nước từ S4 dẫn sang kênh tạo cao trình trước khi đổ xuống tuabin nhà máy, rồi chảy theo kênh đào 4 km nữa trước khi trả lại sông Sêrêpôk.

Đoạn sông cong bị mất dòng do TĐ S4A dài khoảng 20 km, vốn là một phần ranh giới tự nhiên của Vườn Quốc gia Yok Đôn. Theo bản báo cáo đánh giá tác động môi trường đã được UBND tỉnh Đắk Lắk phê duyệt, thì lưu lượng nước TĐ S4A phải bảo đảm trả lại dòng chảy sinh thái (DCST) cho đoạn sông bị mất dòng trong mùa khô là 8,23m3/s. Ngoài ra, đoạn sông mất dòng này còn được bổ sung bình quân khoảng 9m3/s bởi vài con suối nhỏ. So với lưu lượng DCST phải trả lại cho sông đối với một số công trình TĐ lớn khác phía thượng nguồn chỉ 5m3/s, thì DCST theo lý thuyết cho đoạn sông mất dòng có vẻ cũng… khá xôm! Nhưng thực tế, với độ rộng mênh mang của lòng sông mà dòng chảy truyền thống cuồn cuộn từ nước vài trăm đến hàng nghìn mét khối nước trên giây, thì cái gọi là DCST kia về mùa khô chỉ đủ “tráng lòng sông”.

Ông Hoàng Xuân Hồng – Trưởng Ban Khoa học Công nghệ Hội Đập lớn VN nói: “Có 2 vấn đề cốt tử trong xây dựng công trình TĐ: An toàn là yếu tố bậc nhất và đầu tiên, cho bản thân công trình và an toàn cho đời sống người dân ở hạ lưu. Thứ hai là đảm bảo môi trường, thế cân bằng và nguồn sinh thủy trên thượng lưu vững chắc, dưới hạ lưu không bị đe dọa phá hủy.

Trong quy chuẩn quốc gia VN 04-05 mới ban hành ngày 26/6/2012 có những điều khoản quy định về lưu lượng dòng chảy sinh thái mà công trình phải trả cho vùng hạ lưu tối thiểu 90% lưu lượng mùa khô; Tùy theo yêu cầu sử dụng, một số đập chặn dòng phải chú ý thiết kế thêm cửa ngăn nước, cửa xả nước, cửa lấy nước, công trình giao thông thủy, phải chừa đường cá đi”.

 

 

 (Theo Monre.gov.vn)