Sớm có bộ công cụ hoàn chỉnh cho việc dự báo tài nguyên nước cho các lưu vực sông tại Việt Nam

Công tác dự báo tài nguyên nước là một bài toán khó mang tính chất liên hoàn và phức tạp, nó thể hiện mối liên quan chặt chẽ giữa các yếu tố khí tượng, khí hậu, hải văn và hiện trạng khai thác, sử dụng nước mặt và nước dưới đất. Theo Luật Tài nguyên nước năm 2012, quản lý tài nguyên nước là quản theo các lưu vực sông. Hiện nay, tại Việt Nam chưa có  một bộ công cụ nào hoàn chỉnh để dự báo tài nguyên nước trong phạm vi một lưu vực.

Từ những năm của thập kỷ 80, thế kỷ 20 đến nay, nhiều nước trên thế giới như Mỹ, Pháp, Đan Mạch, Trung Quốc, Hà Lan đã ứng dụng các công cụ mô hình như: các mô hình thủy văn thông số tập trung như NAM, TANK, mô hình thủy văn thông số phân bố như TOPMDEL, SWAT(Mỹ), DIMOSOP (Italia), HBV (Thụy điển); mô hình thủy động lực học như HEC. Sự phát triển mạnh mẽ của các mô hình toán thủy văn đã đem lại một hướng mới cho công tác dự báo nguồn nước mặt. Các mô hình phân tích chuỗi thời gian, phân tích dòng chảy theo tần suất đã được phát triển và ứng dụng cho dự báo dài hạn nguồn nước, dự báo dòng chảy tháng, mùa, năm như mô hình ARIMA (tác giả đầu tiên Box và Jenkin- Mỹ), mô hình Thomas- Fiering (tác giả đầu tiên Thomas- Fiering-Mỹ). Mô hình thuỷ lực như các mô hình họ Mike; mô hình cân bằng nước MIKE BASIN, MITSIM, IQQM; mô hình dự báo nước dưới đất: ANN, WETSPA (Bỉ), mô hình 3 D, Modflow…

Tuy nhiên, tại Việt Nam hiện tại vẫn chưa có bộ công cụ nào hoàn chỉnh để dự báo tài nguyên nước mặt và nước dưới đất cho các lưu vực sông. Trong dự báo các đặc trưng về số lượng nước mặt, các nghiên cứu trước đây mới chỉ tập trung vào vấn đề dự báo đỉnh lũ tại các trạm hạ lưu các sông chỉnh. Đối với dự báo nước dưới đất thì chưa thực hiện mà chỉ thông báo các giá trị cực đại, cực tiểu của mực nước. Đặc biệt, các dự báo trước đây chưa xem xét đến ảnh hưởng của yếu tố khai thác, sử dụng nguồn nước trên lưu vực sông.

Nhận thấy những tồn tại trên, năm 2017, Trung tâm Quy hoạch và Điều tra tài nguyên nước quốc gia – Bộ TN&MT đã chủ trì thực hiện đề tài khoa học và công nghệ cấp Bộ với mã số TNMT.2017.02.08: “Nghiên cứu đề xuất bộ công cụ mô hình toán dự báo tài nguyên nước mặt, nước dưới đất phù hợp với điều kiện lưu vực sông ở Việt Nam”. Đề tài sẽ nghiên cứu tổng quan tình hình nghiên cứu trên thế giới và trong nước từ đó sẽ tổng hợp, phân tích và lựa chọn, đề xuất từng bộ công cụ mô hình toán dự báo tài nguyên nước mặt, nước dưới đất phù hợp với từng điều kiện lưu vực sông chính ở Việt Nam; xây dựng phần mềm liên kết các mô hình và GIS phục vụ dự báo tài nguyên nước mặt cho lưu vực sông Vu Gia – Thu Bồn.

DL137

Kết quả, sản phẩm của đề tài sau khi thực hiện có thể chuyển giao cho các đơn vị trong Bộ TN&MT như: Cục Quản lý tài nguyên nước, Trung tâm Cảnh báo và Dự báo tài nguyên nước, Liên đoàn Quy hoạch và Điều tra tài nguyên nước miền Bắc, miền Trung, miền Nam; các Sở Tài nguyên và Môi trường, Nông nghiệp và Phát triển nông thôn các tỉnh trong vùng nghiên cứu; các cơ quan lập quy hoạch chiến lược phát triển kinh tế trong vùng nghiên cứu… Đây cũng là những tác động và lợi ích lâu dài góp phần thực hiện công cuộc hiện đại hóa công tác dự báo tài nguyên nước tại các đơn vị trực thuộc Trung tâm Quy hoạch và Điều tra tài nguyên nước quốc gia. Tạo nền tảng ban đầu hướng đến xây dựng công nghệ dự báo tài nguyên nước theo thời gian thực, một trong những xu hướng nổi bật trên thế giới trong lĩnh vực tài nguyên nước./.

(Mai Phú Lực)