Tue11302021

Last update02:00:00 PM GMT

Thực trạng nghiên cứu chỉ số sử dụng bền vững tài nguyên nước và đất trong phân bổ nguồn nước và tính cấp thiết của nó đối với vùng nam sông Hậu

Để đánh giá một kết quả hay một quá trình liên quan đến bền vững thì cần phải có công cụ đo lường, đó là bộ chỉ số. Bài báo nghiên cứu thực trạng xây dựng bộ chỉ số liên quan đến sử dụng bền vững tài nguyên nước và đất trong phân bổ nguồn nước ở Việt Nam nói chung, tại vùng nam sông Hậu nói riêng và chỉ ra những vấn đề tồn tại. Từ việc phân tích các nghiên cứu trước đó, đề xuất ra nội dung cần thực hiện áp dụng cho vùng nam sông Hậu.

Cho đến nay, chưa có nhiều nghiên cứu về chỉ số bền vững tài nguyên nước và đất được thực hiện ở nước ta. Tuy nhiên, đã có một số đề tài, dự án, công trình nghiên cứu đã đưa ra được các chỉ số, chỉ tiêu liên quan tới vấn đề quy hoạch và sử dụng tài nguyên nước bền vững như: dự án nghiên cứu đánh giá tính bền vững tài nguyên nước của Ngân hàng phát triển Châu Á (ADB) phục vụ Quy hoạch tài nguyên nước lưu vực sông Hồng – Thái Bình (2013); Đề tài nghiên cứu khoa học của Bộ Tài nguyên và Môi trường áp dụng tính toán bộ chỉ số bền vững cho lưu vực sông Cầu (2016)...

Tuy nhiên, các nghiên cứu đã kể trên mới chỉ xem xét các chỉ số bền vững đơn ngành, chưa nghiên cứu bộ chỉ số tổng hợp cho tài nguyên nước và đất, trong đó nhấn mạnh vấn đề sử dụng tài nguyên nước và đất trên lưu vực sông.

Việc phân bổ tài nguyên nước là một nội dung chính của quy hoạch tài nguyên nước. Các nghiên cứu, nhiệm vụ lập quy hoạch phân bổ nguồn nước ở nước ta đều được thực hiện theo các nội dung cơ bản như sau:

- Xác định tổng lượng tài nguyên nước và lượng nước có thể sử dụng;

- Xác định dòng chày tối thiểu từ đó xác định lượng nước có thể phân bổ;

- Xác định nhu cầu sử dụng nước của các đối tượng sử dụng nước, và xác định thứ tự ưu tiên phân bổ;

- Dự báo nhu cầu sử dụng nước của các đối tượng sử dụng nước;

- Xác định các phương án phân bổ nước trong trường hợp hạn hán, thiếu nước nghiêm trọng

- Xây dựng kế hoạch giám sát việc khai thác sử dụng tài nguyên nước.

Nhìn chung, quy trình xây dựng quy hoạch phân bổ tài nguyên nước trên thế giới cũng như là ở Việt Nam đã được quy định một cách rất rõ ràng và chi tiết trong các văn bản pháp luật, các hiệp ước sử dụng nước…Các quy hoạch phân bổ đều đã xem xét và tích hợp đánh giá các yếu tố về kinh tế, xã hội và môi trường hướng đến phát triển bền vững. Tuy nhiên, việc đánh giá các yếu tố này thường được thực hiện một cách định lượng và riêng rẽ, chứ chưa đặt vào cùng một khung để đánh giá một cách tổng hợp. Hơn nữa, các nội dung đánh giá chưa bao hàm được hết các khía cạnh của sử dụng đất và nước bền vững.

Cho đến thời điểm hiện tại, hầu hết các tỉnh, thành, các lưu vực sông chính trong cả nước đều đã có quy hoạch tài nguyên nước với định hướng đến năm 2030 ví dụ như của tỉnh Lạng Sơn, Bình Phước, Quảng Ninh hay tới năm 2035 như của Tuyên Quang, Nghệ An, tuy nhiên qua việc áp dụng bộ chỉ số của đất và nước vào trong bài toán quy hoạch khu vực Nam sông Hậu mới lần đầu tiên được thực hiện, nhằm nghiên cứu đề xuất bộ chỉ số thích hợp, áp dụng bộ chỉ số này vào công tác phân bổ cho khu vực Nam sông Hậu.

11-2aBản đồ khu vực nam sông Hậu.

Khu vực Nam sông Hậu bao gồm 6 tỉnh An Giang, Kiên Giang, Hậu Giang, Bạc Liêu, Cà Mau, Sóc Trăng (tổng diện tích 22,562.80 km2, dân số 6,340,300 người năm 2017) là khu vực chịu ảnh hưởng nặng nề nhất của thiên tai và các hoạt động khai thác sử dụng của con người ở khu vực Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL). Để phát triển bền vững khu vực Nam sông Hậu cũng như cho ĐBSCL, cần phải xuất phát trên quan điểm “phát triển bền vững” là "sự phát triển thoả mãn những nhu cầu của hiện tại và không phương hại tới khả năng đáp ứng của các nhu cầu thế hệ tương lai” được đưa ra tại Hội nghị phát triển bền vững ĐBSCL và xem xét thực trạng đang gặp phải của ĐBSCL, thấy rằng vấn đề cần thiết nhất cho khu vực này là phát triển, khai thác, sử dụng các nguồn tài nguyên nước và đất trong lưu vực sông một cách hài hòa, hợp lý, tổng hợp và bảo vệ, không làm suy thoái, cạn kiệt nguồn tài nguyên nước và đất, giữ gìn cho thế hệ mai sau.

Do vậy, việc triển khai thực hiện đề tài “Nghiên cứu tích hợp các chỉ số sử dụng bền vững tài nguyên nước và đất trong phân bổ nguồn nước vùng Nam sông Hậu” là rất cần thiết. Đề tài do Trung tâm Quy hoạch và Điều tra tài nguyên nước quốc gia chủ trì, dẫn đầu nhóm nghiên cứu là ThS. Lê Thị Mai Vân, bắt đầu thực hiện từ năm 2018 cho đến nay.

Mục tiêu nghiên cứu của đề tài là: Xây dựng được bộ chỉ số tích hợp sử dụng bền vững tài nguyên nước và đất của RIM, ISE - Đức phục vụ phân bổ nguồn nước và áp dụng thí điểm phân bổ nguồn nước vùng Nam Sông Hậu. Để thực hiện được các mục tiêu này, cần thiết triển khai 15 nội dung nghiên cứu chuyên môn, cụ thể:

Nội dung 1: Nghiên cứu tổng quan về tích hợp chỉ số sử dụng bền vững tài nguyên nước và đất trong quy hoạch tài nguyên nước

Nội dung 2: Nghiên cứu tổng hợp, phân tích các nguồn tài liệu để xây dựng bộ chỉ số tích hợp sử dụng bền vững tài nguyên nước và đất trong phân bổ nguồn nước

Nội dung 3: Điều tra, khảo sát thu thập, bổ sung thông tin, số liệu phục vụ xây dựng bộ chỉ số sử dụng bền vững tài nguyên nước vùng Nam Sông Hậu

Nội dung 4: Nghiên cứu xác định các vấn đề ảnh hưởng tới sử dụng bền vững tích hợp tài nguyên đất và nước

Nội dung 5: Nghiên cứu xây dựng bộ chỉ số bền vững tích hợp tài nguyên nước và đất trong quy hoạch tài nguyên nước vùng Nam sông Hậu

Nội dung 6: Nghiên cứu xác định các vấn đề cần giải quyết trong khai thác, sử dụng và phân bổ nguồn nước khu vực Nam sông Hậu

Nội dung 7: Nghiên cứu đánh giá tài nguyên nước dựa vào các chỉ số sử dụng bền vững tích hợp tài nguyên đất và nước

Nội dung 8: Nghiên cứu xác định lượng nước có thể sử dụng tại các điểm phân bổ dựa vào các chỉ số bền vững tích hợp tài nguyên đất và nước

Nội dung 9: Nghiên cứu xác định lượng nước có thể phân bổ tại các điểm phân bổ dựa vào các chỉ số bền vững tích hợp tài nguyên đất và nước

Nội dung 10: Nghiên cứu xác định lượng nước sử dụng thực tế và dự báo nhu cầu khai thác, sử dụng của các đối tượng sử dụng nước dựa vào các chỉ số bền vững tích hợp tài nguyên đất và nước

Nội dung 11: Nghiên cứu xác định và phân vùng chức năng của nguồn nước dựa vào các chỉ số bền vững tích hợp tài nguyên đất và nước

Nội dung 12: Nghiên cứu xác định thứ tự ưu tiên phân bổ nguồn nước dựa trên các chỉ số bền vững tích hợp tài nguyên đất và nước

Nội dung 13: Xây dựng và lựa chọn phương án phân bổ nguồn nước dựa trên các chỉ số bền vững tích hợp tài nguyên đất và nước

Nội dung 14: Nghiên cứu xây dựng giải pháp, kế hoạch thực hiện phân bổ nguồn nước

Nội dung 15: Xây dựng hướng dẫn kỹ thuật tính toán phân bổ nguồn nước từ bộ chỉ số bền vững tích hợp tài nguyên đất và nước

Ngoài ra, đề tài cần thực hiện các nội dung chi khác, bao gồm: Điều tra khảo sát, tổ chức Hội thảo trong nước, đào tạo và trao đổi hợp tác quốc tế với đối tác Đức.


Newer news items:
Older news items: